Rijksoverheid

Farmacotherapeutisch Kompas

nifedipine

C08CA05, Dit geneesmiddel valt onder: Dihydropyridinen


Samenstelling

Adalat [Bayer bv]

Tablet met gereguleerde afgifte 'OROS' 30 mg, 60 mg.

Nifedipine Capsules [Diverse fabrikanten]

Capsule 5 mg, 10 mg. Bevat ethyl–en propylparahydroxybenzoaat.

Nifedipine Tabletten [Diverse fabrikanten]

Tablet 'Retard' 10 mg, 20 mg.
Tablet met gereguleerde afgifte 'Retard' 30 mg, 60 mg.

Terug naar boven

Let op

Advies

Bij stabiele angina pectoris komt de toepassing van calciumantagonisten pas in aanmerking, indien met β-blokkers en/of nitraten onvoldoende resultaat wordt verkregen. Indien coronaire spasmen de enige oorzaak zijn van de aanvallen, zijn calciumantagonisten de middelen van eerste keus.

Bij de behandeling van hypertensie met geneesmiddelen gaat op grond van effectiviteit (aangetoonde verbetering van de prognose) en prijs in eerste instantie de voorkeur uit naar monotherapie met een thiazide-diureticum of een β-blokker. Bij specifieke patiëntengroepen (zie Therapie bij specifieke patiëntengroepen) kan als alternatief een calciumantagonist met dihydropyridinestructuur in aanmerking komen om de behandeling mee te beginnen. De voorkeur gaat uit naar een preparaat met geleidelijk intredende en lang aanhoudende werking en waarvan er uit grote klinische studies aanwijzingen zijn voor een gunstig effect op harde eindpunten, zoals nifedipine met gereguleerde afgifte en nitrendipine.

Bij het fenomeen van Raynaud is de behandeling van eerste keus in het algemeen conservatief en niet-medicamenteus. Pas in tweede instantie kan een proefbehandeling met een arterieel vaatverwijdende stof (bv. nifedipine) worden ingezet. Indien na drie maanden geen duidelijk effect is waargenomen, de toediening staken.

Bij de keuze van het juiste product gaat voor de toepassing bij hypertensie de voorkeur uit naar een preparaat met geleidelijk intredende en lang aanhoudende werking (bv. Adalat OROS en Nifedipine Retardtabletten). Ook bij de overige indicaties kan met nifedipine met gereguleerde afgifte worden uitgekomen.

[Voor toepassing bij vroeggeboorte zijn atosiban en nifedipine middelen van eerste keus; zie atosiban].

Voor de kortwerkende capsules ziet de Commissie geen plaats meer.

Terug naar boven

Eigenschappen

Calciumantagonist met dihydropyridinestructuur. Het remt de langzame calciuminstroom via de L-type kanalen in de celmembraan van met name glad spierweefsel van de coronaire en perifere arteriën, waardoor de vaattonus afneemt. Hierdoor neemt de coronaire doorbloeding toe en daalt de perifere arteriële weerstand. Werking: caps. binnen 20 min, retard tablet minder snel omdat nifedipine uit de tablet langzamer oplost.

Kinetische gegevens

Resorptie: goed. F = 20–90% door sterk wisselend first-pass-effect, OROS-tablet/tablet met gereguleerde afgifte 'retard': ca. 70–85% ten opzichte van de capsules. Tmax = caps. 0,5–2 uur, sneller na doorbijten van caps.; retard tablet 1½–4½ uur. De sublinguale resorptie vanuit de capsule is verwaarloosbaar. Vanuit de OROS-tablet (Oraal Osmotisch geneesmiddelafgiftesysteem) en de tablet met gereguleerde afgifte 'retard' wordt na 2–4 uur via een osmotisch systeem gedurende 16–18 uur nifedipine met een constante snelheid afgegeven (vergelijkbaar met een continue infusie). Vd = 1,32 l/kg. Plasma-eiwitbinding: 92–98%. Metabolisering: uitgebreid in de lever door CYP3A4 tot inactieve metabolieten. Eliminatie: 70–80% als inactieve metabolieten met de urine, ca. 10% met de feces. T1/2el = caps. 2–4 uur, tablet 'retard' 6–11 uur, bij leverinsufficiëntie langer.

Terug naar boven

Indicaties

Capsule (bedoeld voor kortdurend gebruik wanneer snel effect gewenst is): Prinzmetal-angina pectoris. Stabiele angina pectoris, indien β-blokkers onvoldoende werkzaam of gecontra-indiceerd zijn. Essentiële hypertensie, bij voorkeur in combinatie met een β-blokker en eventueel een diureticum. Primaire of secundaire vormen van fenomeen van Raynaud. Retardtablet: essentiële hypertensie. Primaire of secundaire vormen van fenomeen van Raynaud. De OROS-tablet en de Retard-tablet met gereguleerde afgifte: stabiele angina pectoris, indien β-blokkers onvoldoende werkzaam of gecontra-indiceerd zijn. Lichte tot matige essentiële hypertensie.

[Dreigende vroeggeboorte].

Terug naar boven

Contra-indicaties

Hypotensie en shock. OROS-tablet niet toedienen bij ernstige gastro-intestinale vernauwing of een Kock-stoma (ook wel 'Kock pouch', ileostomie na proctocolectomie).

Terug naar boven

Zwangerschap/Lactatie

Teratogenese: Bij de mens, onvoldoende gegevens. Bij dieren schadelijk gebleken bij doseringen die toxisch waren voor het moederdier. Farmacologisch effect: Excessieve bloeddrukdaling met verminderde doorbloeding van de placenta. Weeënremming mogelijk. Advies: De fabrikant van OROS–tabletten geeft aan dat gebruik in het eerste trimester wordt afgeraden, eventueel kunnen de OROS–tabletten in het tweede en derde trimester, op strikte indicatie en onder nauwe controle van de bloeddruk, gebruikt worden. De fabrikanten van de overige preparaten geven aan dat het gebruik tijdens de zwangerschap is gecontra-indiceerd. Overige: Vermindering van mannelijke fertiliteit is beschreven bij nifedipine–gebruik (reversibel).

Overgang in de moedermelk: Ja, in geringe hoeveelheden. Advies: Alleen op strikte indicatie gebruiken.

Terug naar boven

Bijwerkingen

Vaak (1–10%): hoofdpijn. Oedeem, vasodilatatie, roodkleuring van het gezicht. Obstipatie. Onwel voelen. Vermoeidheid. Congestief hartfalen. Soms (0,1–1%): allergische reactie, allergisch (angio–)oedeem. Angstreacties, slaapstoornissen. Vertigo, migraine, tremor. Afwijkingen in het gezichtsvermogen. Tachycardie, palpitaties, (supra)ventriculaire aritmieën, geleidingsstoornissen. Hypotensie, syncope. Verergering van het fenomeen van Raynaud. Neusbloeding, neusverstopping. Misselijkheid, dyspepsie, flatulentie, maagdarm–of buikpijn, droge mond. Atrofisch endometrium. Koorts (eerste dagen van de behandeling). Voorbijgaande stijging van leverenzymwaarden, allergische hepatitis. Erytheem, oedeem in het gezicht. Spierkrampen, rillingen. Polyurie, dysurie. Erectiestoornis. Zelden (0,01–0,1%): huiduitslag (urticaria), jeuk. Paresthesieën, dysesthesieën. Gingivahyperplasie (na langdurig gebruik, reversibel). Reversibele gynaecomastie (bij mannen > 50 j.). Zeer zelden (< 0,01%): depressie. Oorsuizen. Hartblokkade. Pemphigus, Stevens-Johnsonsyndroom, erythema multiforme, 'fixed drug eruption', aplastische anemie. Enuresis nocturna, acute reversibele verslechtering van de nierfunctie (bij chronische nierinsufficiëntie). Verder zijn gemeld: agranulocytose, leukopenie. Anafylactische of anafylactoïde reactie. Hyperglykemie. Hypesthesie, somnolentie. Oogpijn. Pijn op de borst (angina pectoris). Dyspneu. Bezoar, slikstoornis, darmobstructie, darmzweer, overgeven, insufficiëntie van de onderste slokdarmsfincter. Geelzucht. Toxische epidermale necrose, fotosensibilisering, palpabele purpura. Spierpijn, gewrichtspijn.

Terug naar boven

Interacties

Nifedipine wordt gemetaboliseerd door CYP3A4. Rifampicine kan via inductie van CYP3A4 de werkzaamheid sterk verminderen; gelijktijdig gebruik is gecontra–indiceerd. Fenytoïne en eventueel carbamazepine en fenobarbital kunnen eveneens door enzyminductie de werkzaamheid verminderen. Dosisaanpassing kan nodig zijn, ook na staken van de fenytoïne–, carbamazepine– of fenobarbitalbehandeling. Matige tot sterke CYP3A4-remmers, grapefruitsap, diltiazem en cimetidine kunnen de nifedipinespiegel verhogen en het antihypertensief effect versterken. Nifedipine kan de werking van antihypertensiva en β-blokkers versterken of aanvullen en de plasmaspiegel van digoxine verhogen. Bij 'high risk' patiënten (bv. na hartinfarct) kan combinatie met een β-blokker leiden tot hartfalen, hypotensie en myocardinfarct. In combinatie met diuretica kan een tijdelijk versterkt saluretisch effect optreden en een pre-existente hypokaliëmie worden versterkt. De serumkinidinespiegel kan worden verlaagd, de nifedipinespiegel verhoogd bij combinatie met kinidine. Combinatie met intraveneus magnesiumsulfaat dient met voorzichtigheid te gebeuren vanwege kans op neuromusculaire blokkade. De spiegel van tacrolimus in serum kan verhoogd zijn.

Terug naar boven

Waarschuwingen en voorzorgen

In het begin van een behandeling met capsules is extra zorg geboden vanwege de snellere resorptie. Met name van hoge doses nifedipine bij de behandeling van ischemische hartziekten zijn er berichten over een verhoogde mortaliteit en morbiditeit. In uitzonderingsgevallen kan nifedipine binnen 1–4 uur na starten van de behandeling door snelle bloeddrukdaling met tachycardie aanleiding geven tot angina pectorisachtige klachten; dan moet de behandeling worden gestaakt. Gebruik van de capsules wordt afgeraden bij hypertensieve crises, omdat bij een te snelle bloeddrukdaling hersenischemie of een myocardinfarct kan optreden. Nifedipine kan bestaand hartfalen verergeren. Voorzichtigheid is geboden bij dialysepatiënten met maligne hypertensie en hypovolemie, omdat door vasodilatatie de bloeddruk ernstig kan dalen. Terughoudendheid is geboden bij (dreigende) ischemie van vingers en/of tenen. De semi-permeabele wand van de OROS-tablet wordt niet verteerd en kan in de feces worden aangetroffen. Incidenteel kunnen onverteerbare tablethulzen in het maag-darmkanaal aanleiding geven tot obstructie of een bezoar, waardoor operatief ingrijpen noodzakelijk is. Nifedipine niet toepassen bij een ernstige gastro–intestinale vernauwing omdat obstructie kan optreden. Bij diarree kan de werkingsduur van de capsule, OROS-tablet of de 'retard–tablet met gereguleerde afgifte' verkort zijn. Gebruik bij kinderen tot 18 jaar wordt niet aanbevolen, vanwege onvoldoende gegevens over werkzaamheid en veiligheid.

Terug naar boven

Dosering

De verschillende nifedipine–preparaten zijn niet zonder meer uitwisselbaar.

Stabiele angina pectoris: Volwassenen: Capsule: begindosering 10 mg 3–4×/dag: zo nodig de dosering stapsgewijs verhogen, max. 20 mg 6×/dag met een interval van minstens 2 uur; OROS-tablet en Retard-tablet met gereguleerde afgifte: begindosering 30 mg 1×/dag, zo nodig stapsgewijs verhogen tot max. 120 mg 1×/dag .

Essentiële hypertensie: Volwassenen: Capsule: 10–20 mg 3×/dag. Bij doses van 20 mg per keer moet het interval tussen de toedieningen minimaal 2 uur bedragen. Retardtablet: 20–40 mg 2×/dag. OROS-tablet en Retard-tablet met gereguleerde afgifte: begindosering 30 mg 1×/dag, zo nodig stapsgewijs verhogen tot max. 120 mg 1×/dag.

Fenomeen van Raynaud: Volwassenen: Capsule: begindosering 5 mg 3×/dag, zo nodig ophogen tot max. 10 mg 3×/dag. Retardtablet : begindosering 10 mg 2×/dag, gebruikelijke onderhoudsdosering 20 mg 2×/dag, indien nodig verhogen tot 40 mg 2×/dag met een interval van minstens 4 uur.

[dreigende vroeggeboorte: Volwassenen: Capsule: oplaaddosis 10 mg, 2× in het eerste uur, daarna onderhoudsdosering; maximaal 90 mg/dag (eerste dag max. 110 mg). Onderhoudsdosering: OROS-tablet en Retard-tablet met gereguleerde afgifte: 30–60 mg 1–2×/dag].

Bij verminderde leverfunctie kan dosisreductie noodzakelijk zijn.

De capsule en retardtablet dienen in hun geheel te worden ingenomen, de retardtablet 2 uur voor of na het eten, de OROS-tablet en de Retard-tablet met gereguleerde afgifte bij voorkeur 's morgens met wat vloeistof.

Terug naar boven

Verklaring van de symbolen

  • Icoon

    Aan de aanspraak op dit middel zijn voorwaarden gesteld, zie bijlage 2 horende bij de Regeling zorgverzekering.

  • Icoon

    Dit middel is niet opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem.

  • Icoon

    Dit middel is nog niet beoordeeld, nog in beoordeling of opnieuw in beoordeling.

  • Icoon

    Zelfzorgmiddel ('over the counter').

  • Icoon

    'New chemical entity' - nieuwe chemische stof.

  • Let op icoon

    Dit geneesmiddel wordt door de Commissie Farmacotherapeutisch Kompas op farmacotherapeutische gronden afgewezen.

Bron: website Farmacotherapeutisch Kompas; copyright Zorginstituut Nederland.