Rijksoverheid

Farmacotherapeutisch Kompas

nitrofurantoïne

J01XE01, Dit geneesmiddel valt onder: Middelen bij urineweginfecties


Samenstelling

Furabid [Mercury Pharma group]

Capsule met gereguleerde afgifte 100 mg. 25 mg macrokristallijn, 75 mg als monohydraat.

Furadantine mc [Mercury Pharma group]

Capsule 50 mg, 100 mg.

Nitrofurantoïne mc [Diverse fabrikanten]

Capsule 50 mg, 100 mg.

Nitrofurantoïne suspensie LNA [Formularium der Nederlandse Apothekers]

Suspensie 10 mg/ml; 100 ml.

Terug naar boven

Let op

Advies

Voor de behandeling van acute ongecompliceerde urineweginfecties komen nitrofurantoïne of trimethoprim in aanmerking. In hardnekkige gevallen, evenals bij alle parenchymateuze infecties, dient de keuze van de antimicrobiële therapie te worden bepaald op geleide van een bacteriologisch onderzoek (antibiogram). De Commissie adviseert bij het voorschrijven op het kostenaspect te letten; zie resultatenoverzicht van middelen met vergelijkbare werking op www.medicijnkosten.nl.

Terug naar boven

Eigenschappen

Nitrofurantoïne wordt in de bacteriële cel gereduceerd tot reactieve tussenproducten. Deze remmen enzymen die een rol spelen in het energiemetabolisme van de bacterie zoals de Krebs-cyclus. Hierdoor onderbreken ze de energieaanvoer die nodig is voor normale groei en instandhouding van de bacterie. Ook binden tussenproducten zich op diverse plaatsen van de ribosomen, wat leidt tot een verstoring van de bacteriële eiwitsynthese. Het antibacterieel spectrum omvat het merendeel van de urinewegpathogenen. Doorgaans gevoelig zijn: Escherichia coli, Enterobacter aerogenes, Klebsiella spp, Citrobacter spp, Staphylococcus saprophyticus, Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis en Enterococcus faecalis. Ongevoelig zijn: Proteus spp, Serratia spp. en Pseudomonas spp. De werkzaamheid neemt af bij een toename van de pH van de urine. Het in de capsule met gereguleerde afgifte aanwezige nitrofurantoïnemonohydraat vormt bij blootstelling aan maag- en darmsappen een gel, waaruit het actieve bestanddeel geleidelijk vrijkomt.

Kinetische gegevens

Resorptie: goed in het bovenste gedeelte van de dunne darm; voedsel vergroot de biologische beschikbaarheid. Tmax = in urine ca. 4 uur; in plasma geen antimicrobiële concentraties. Metabolisering: tot onwerkzame aminofuranen (kunnen de urine bruin verkleuren). Eliminatie: via de nieren, ca. 25% onveranderd. T1/2 = ca. 60 min.

Terug naar boven

Indicaties

Acute lage urineweginfectie, veroorzaakt door voor nitrofurantoïne gevoelige micro-organismen. Kortdurende profylaxe bij transurethrale ingrepen (katheterisatie, cystoscopie) of na operatieve ingrepen aan de urinewegen. Langdurige behandeling van urineweginfecties tot 6 maanden (soms langer), alleen als er geen geschikt alternatief is.

Terug naar boven

Contra-indicaties

Overgevoeligheid voor nitrofuranen. Nierfunctiestoornissen (creatinineklaring < 30 ml/min of een verhoogde serumcreatininewaarde). Acute porfyrie. Long- of leverreactie dan wel perifere neuropathie in de anamnese na gebruik van nitrofurantoïne of andere nitrofuranen. G6PD-deficiëntie. Kinderen jonger dan drie maanden (vanwege het risico van hemolytische anemie te wijten aan nog onrijpe erytrocyt-enzymsystemen).

Terug naar boven

Zwangerschap/Lactatie

Nitrofurantoïne passeert in geringe hoeveelheden de placenta. Teratogenese: Zowel bij de mens als bij dieren geen aanwijzingen voor schadelijkheid. Farmacologisch effect: bij toediening rond de periode van de bevalling is er vanwege nog onrijpe erytrocyt-enzymsystemen het risico van hemolytische anemie bij het kind. Advies: Kan overeenkomstig het voorschrift worden gebruikt; echter niet gebruiken na het optreden van de eerste weeën en tijdens de bevalling.

Overgang in de moedermelk: Ja, in geringe hoeveelheden. Farmacologisch effect: De hoeveelheden in de moedermelk zijn zó gering, dat het onwaarschijnlijk is dat deze hoeveelheden hemolytische anemie kunnen veroorzaken, zelfs bij een zuigeling met G6PD–deficiëntie. Advies: Kan worden gebruikt.

Terug naar boven

Bijwerkingen

Zeer vaak (> 10%): superinfectie door schimmel of resistente bacteriën (bv. Pseudomonas). (Kortdurende) alopecia. Benigne intracraniële hypertensie. Zelden (0,01–0,1%): misselijkheid, anorexie. Cholestatische icterus (bij kortdurende behandeling), chronische hepatitis (bij langdurige behandeling). Agranulocytose, leukopenie, anemie (incl. hemolytische, megaloblastaire of aplastische anemie), trombocytopenie, eosinofilie. Exfoliatieve dermatitis, erythema multiforme, Stevens–Johnsonsyndroom. Collaps, cyanose. Verder zijn gemeld: huiduitslag (erythemateus, maculo–papuleus), urticaria, angio–oedeem, anafylactische reactie, lupusachtig syndroom (incl. longreacties), pancreatitis. Longreacties (acuut: met koorts, koude rillingen, pijn op de borst, dyspneu, hoest, longinfiltratie met consolidatie of pleurale effusie, en eosinofilie; subacuut: met koorts en eosinofilie; chronisch: met koorts, koude rillingen, hoest en dyspneu). Asthenie, gewrichtspijn. Braken, buikpijn, diarree, sialo–adenitis. Perifere neuropathie (sensorisch en/of motorisch), optische neuritis, nystagmus, duizeligheid. Depressie, euforie, verwardheid, psychotische reacties, hoofdpijn en slaperigheid.

Terug naar boven

Interacties

Chinolonen en nitrofurantoïne kunnen mogelijk elkaars werking verminderen; combinatie wordt niet aanbevolen. Alkaliserende middelen (toename pH van de urine) verminderen de werkzaamheid van nitrofurantoïne. Gelijktijdige toediening van magnesiumtrisilicaat vermindert de resorptie van nitrofurantoïne. Nitrofurantoïne kan het orale buiktyfusvaccin onwerkzaam maken.

Terug naar boven

Waarschuwingen en voorzorgen

Tijdens de behandeling kunnen zich levensbedreigende long– en levercomplicaties voordoen. Aangezien reeds bestaande aandoeningen deze bijwerkingen kunnen maskeren nitrofurantoïne voorzichtiggebruiken bij bestaande longziekten, leverfunctiestoornissen en allergische aanleg. Vooral bij langdurige behandeling nauwgezet controleren op bijwerkingen op de longen, lever, het bloed (m.n. hemolyse) en het perifere zenuwstelsel; bij eerste tekenen hiervan de behandeling onmiddellijk staken. Vooral bij ouderen kunnen chronische pulmonale reacties (zoals longfibrose en diffuse interstitiële pneumonitis) zich sluipend ontwikkelen. Voorzichtig bij ouderen, bij nierfunctiestoornissen, diabetes mellitus, anemie, alcoholisme, verstoringen in de elektrolytenbalans, vitamine B-deficiëntie (vooral folaatdeficiëntie) en uitputtende aandoeningen, omdat de kans op neuropathie hierbij verhoogd is. De bepaling van glucose in de urine (op koperbasis, zoals Benedict-suikerreactie en Clinitest) kan worden verstoord. Nitrofurantoïne kan de urine geel of bruin verkleuren.

Terug naar boven

Dosering

Acute urineweginfecties: Volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: gewone capsule, suspensie: 50 mg 4×/dag (soms 100 mg 4×/dag) óf capsule met gereguleerde afgifte: 100 mg iedere 12 uur. Behandelduur: bij gezonde niet-zwangere vrouwen 5 dagen, bij zwangere vrouwen (niet rond de uitgerekende datum of bevalling) 7 dagen, bij mannen of patiënten met diabetes mellitus, een verminderde weerstand of afwijkingen aan nieren of urinewegen 7 dagen. Kinderen vanaf 1 maand tot 12 jaar: suspensie: 5–6 mg/kg lichaamsgewicht per dag verdeeld over 4 doses, max. 400 mg/dag. Behandelduur: 5 dagen.

Kortdurende profylaxe bij ingrepen: Volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: 50 mg 4×/dag op de dag van de ingreep en gedurende 3 dagen erna.

Langdurige behandeling van recidiverende cystitis: Volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: gewone capsule, suspensie: 50–100 mg per dag voor het slapen gaan. Behandelduur is tot 6 maanden, soms langer, waarbij de baten moeten worden afgewogen tegen het risico van ernstige complicaties.

Innemen tijdens of vlak na de maaltijd, of met melk of yoghurt om de biologische beschikbaarheid en de gastro–intestinale tolerantie te optimaliseren.

Terug naar boven

Verklaring van de symbolen

  • Icoon

    Aan de aanspraak op dit middel zijn voorwaarden gesteld, zie bijlage 2 horende bij de Regeling zorgverzekering.

  • Icoon

    Dit middel is niet opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem.

  • Icoon

    Dit middel is nog niet beoordeeld, nog in beoordeling of opnieuw in beoordeling.

  • Icoon

    Zelfzorgmiddel ('over the counter').

  • Icoon

    'New chemical entity' - nieuwe chemische stof.

  • Let op icoon

    Dit geneesmiddel wordt door de Commissie Farmacotherapeutisch Kompas op farmacotherapeutische gronden afgewezen.

Bron: website Farmacotherapeutisch Kompas; copyright Zorginstituut Nederland.