didanosine

Samenstelling

Videx Bijlage 2 Bristol-Myers Squibb

Toedieningsvorm
Capsule, maagsapresistent 'EC'
Sterkte
250 mg

Uitleg symbolen

XGVS Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
OTC 'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Bijlage 2 Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Aanvullende monitoring Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

didanosine vergelijken met een ander geneesmiddel.

Advies

Eerste keus in de behandeling van therapie-naïeve volwassen patiënten met een HIV-1-infectie is tripletherapie bestaande uit een integraseremmer (INSTI) met twee nucleoside reverse-transcriptaseremmers (NRTI’s). De keuze voor een combinatie van antiretrovirale middelen is afhankelijk van diverse factoren. Het dient te worden gemaakt op geleide van het resistentieprofiel. Zie voor meer informatie de richtlijn HIV op NVHB.nl.

Vanwege meer kans op (ernstige) bijwerkingen vergeleken met andere NRTI’s wordt didanosine afgeraden als onderdeel van initiële therapie bij therapie-naïeve volwassenen met HIV-1.

Aan de vergoeding van didanosine zijn voorwaarden verbonden, zie Regeling zorgverzekering, bijlage 2.

Indicaties

  • Behandeling van een HIV-infectie in combinatie met andere anti-retrovirale middelen, alléén indien andere anti-retrovirale geneesmiddelen niet kunnen worden gebruikt.

Gerelateerde informatie

Dosering

Omdat de drank in Nederland niet meer in de handel is kunnen niet alle onderstaande voorschriften opgevolgd worden.

Bij dit geneesmiddel wordt (tevens) gedoseerd op geleide van de bloedspiegel; zie voor meer informatie hierover op HIV-middelen van tdm-monografie.org.

Klap alles open Klap alles dicht

HIV-infectie:

Volwassenen:

Lichaamsgewicht < 60 kg: 125 mg 2×/dag of 250 mg 1×/dag; ≥ 60 kg: 200 mg 2×/dag of 400 mg 1×/dag.

Verminderde nierfunctie: lichaamsgewicht ≥ 60 kg: creatinineklaring 30–59 ml/min: 100 mg 2×/dag òf 200 mg 1×/dag; bij 10–29 ml/min: 150 mg 1×/dag; bij < 10 ml/min: 100 mg 1×/dag. Bij lichaamsgewicht < 60 kg: creatinineklaring 30–59 ml/min: 75 mg 2×/dag of 150 mg 1×/dag; bij 10–29 ml/min: 100 mg 1×/dag; bij < 10 ml/min: 75 mg 1×/dag. De dosering bij voorkeur toedienen na de dialyse, het is echter niet nodig om na hemodialyse een aanvullende dosis toe te dienen.

Kinderen ≥ 3 maanden:

240 mg/m² lichaamsoppervlak per dag in 1–2 doses. Dit is voor een lichaamsoppervlak van 0,5 m²: 120 mg/dag, 1,0 m²: 240 mg/dag en 1,5 m²: 360 mg/dag. In combinatie met zidovudine is de dosering didanosine 180 mg/m² lichaamsoppervlak per dag in 1–2 doses. De maagsapresistente capsule niet toepassen bij kinderen < 6 jaar omdat de capsule niet opengemaakt mag worden (kans op onopzettelijke inademing van de stof).

Verminderde nierfunctie: er zijn onvoldoende gegevens om een doseringsadvies bij kinderen te geven. Overweeg een dosisverlaging en/of een verlenging van het toedieningsinterval.

Toedieningsinformatie: De maagsapresistente capsule in zijn geheel innemen op een lege maag (ten minste 2 uur voor of 2 uur na de maaltijd) met een glas water. De capsule niet openmaken, omdat hierdoor de absorptie kan verminderen.

Bijwerkingen

Als onderdeel van combinatietherapie: Zeer vaak (> 10%): diarree.

Vaak (1-10%): hoofdpijn, perifere neurologische symptomen (incl. neuropathie). Anorexie, droge mond, misselijkheid, braken, buikpijn, flatulentie. Hepatitis. Koorts, koude rillingen, vermoeidheid, asthenie. Myalgie (met of zonder toename van creatinekinase), artralgie. Huiduitslag. Gynaecomastie. Verhoogd of abnormaal serumamylase, verhoogd of abnormaal creatinekinase.

Soms (0,1-1%): anafylactische reactie. Droge ogen, retinale depigmentatie en opticus neuritis (vooral bij hoger dan aanbevolen doseringen). Rabdomyolyse met acuut nierfalen. Hepatische steatose, leverfalen, (soms fatale) pancreatitis (meer kans bij voorgeschiedenis van pancreatitis of voortgeschreden HIV-infectie). Sialo-adenitis. Alopecia. Hypo- en hyperglykemie, diabetes mellitus, lactaatacidose. Anemie, leukopenie, trombocytopenie. Verhoogd of abnormaal alkalische fosfatase.

Zelden (0,01-0,1%): parotisvergroting. Niet-cirrotische portale hypertensie. Myopathie.

Bij gebruik van didanosine is lactaatacidose (soms fataal) geassocieerd met ernstige hepatomegalie en leversteatose (zie de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen).

Anti-retrovirale combinatietherapie (cART) is in verband gebracht met gewichtstoename en metabole stoornissen (zoals hypercholesterolemie, hypertriglyceridemie, hyperglykemie en insulineresistentie). Er zijn gevallen van osteonecrose gemeld, vooral bij patiënten met algemeen erkende risicofactoren, gevorderde HIV-infectie of langdurige blootstelling aan anti-retrovirale combinatietherapie. Bij het starten van een anti-retrovirale combinatietherapie bij ernstige immuundeficiëntie kan het immuunreconstitutie-inflammatoir-syndroom (IRIS) optreden, waarbij ook auto-immuunziekten (zoals de ziekte van Graves of auto-immuunhepatitis) kunnen ontstaan, soms vele maanden na het beginnen van de behandeling.

Interacties

Volgens de fabrikant is combinatie met stavudine gecontra-indiceerd vanwege een hoog risico van mitochondriale toxiciteit.

Zie voor verdere interacties van didanosine en eventuele benodigde dosisaanpassingen de pagina HIV-interacties van de UCSF (University of California, San Francisco).

Zwangerschap

Didanosine passeert de placenta (bij dieren).
Teratogenese: Bij de mens onvoldoende gegevens. Bij dieren geen aanwijzingen voor schadelijkheid.
Farmacologisch effect: In combinatie met stavudine is bij zwangere vrouwen (soms fatale) lactaatacidose gemeld. Verder is van nucleoside- en nucleotide-analogen aangetoond dat ze in verschillende mate mitochondriale beschadiging kunnen veroorzaken (zie ook de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen).
Advies: Alleen op strikte indicatie gebruiken. Zie voor voorkeurstherapieën tijdens de zwangerschap de Nederlandse richtlijn HIV of aidsinfo (Amerikaans).
Overig: Het kind (ook HIV-negatieve kinderen) dat in utero is blootgesteld aan didanosine klinisch en middels laboratoriumtesten controleren op tekenen van mitochondriale disfunctie. Indien het kind relevante signalen en symptomen vertoont, volledig onderzoeken op mitochondriale disfunctie.

Lactatie

Overgang in de moedermelk: Onbekend. Ja, bij dieren.
Advies: Het geven van borstvoeding door vrouwen met een HIV-infectie wordt ontraden om het overdragen van HIV te voorkomen.

Contra-indicaties

Zie de rubriek Interacties voor de contra-indicaties.

Waarschuwingen en voorzorgen

Leveraandoeningen: Bij een reeds bestaande leverfunctiestoornis en bij een chronische co-infectie met HBV of HCV neemt de kans op ernstige en mogelijk fatale hepatische bijwerkingen toe. De werkzaamheid en veiligheid van didanosine is niet onderzocht bij significante onderliggende leverstoornissen. Patiënten (vooral die met een bestaande leverfunctiestoornis) nauwlettend controleren; bij duidelijke verergering van de leverziekte (leverenzymspiegels > 5× ULN) de behandeling tijdelijk of definitief staken. Denk bij verhoogde leverenzymwaarden, trombocytopenie, haematemesis, splenomegalie, ascites of oesofageale varices aan niet-cirrotische portale hypertensie; staak definitief de behandeling bij gebleken niet-cirrotische portale hypertensie.

Wees voorzichtig bij ernstige immuundeficiëntie in verband met meer kans op een ontstekingsreactie op asymptomatische of nog aanwezige opportunistische pathogenen die tot ernstige klinische ziektebeelden kunnen leiden zoals CMV-retinitis, focale en/of gegeneraliseerde mycobacteriële infecties en Pneumocystis jiroveci-pneumonie. Dergelijke reacties treden vooral op in de eerste weken tot maanden na het starten van anti-retrovirale combinatietherapie. Ook kunnen in dit kader (vaak pas na vele maanden) auto-immuunziekten optreden, zoals de ziekte van Graves of auto-immuunhepatitis.

Wees voorzichtig bij een voorgeschiedenis van pancreatitis. Bij verdenking op pancreatitis (aan de hand van symptomen of laboratoriumwaarden) de behandeling onmiddellijk staken, tot de diagnose uitgesloten kan worden door middel van passend onderzoek. Lactaatacidose is gerapporteerd bij gebruik van nucleoside-analoga (m.n. bij didanosine, stavudine en zidovudine) en hangt vaak samen met ernstige hepatomegalie en hepatische steatosis. Wees daarom voorzichtig bij vrouwen met overgewicht, hepatomegalie of andere bekende risicofactoren voor leverziekte zoals het gebruik van bepaalde geneesmiddelen en alcohol en leversteatose. Co-infectie met HCV (behandeld met ribavirine en interferon α) is tevens een risicofactor. Vroege symptomen van hyperlactatemie omvatten misselijkheid, braken, buikpijn, malaise, verlies van eetlust, gewichtsverlies en respiratoire (snelle en/of zware ademhaling) of neurologische symptomen (incl. verzwakte motoriek). Lactaatacidose treedt gewoonlijk op na behandeling van een paar maanden. Ernstige (soms fataal verlopende) gevallen zijn in verband gebracht met pancreatitis, leverfalen/leversteatose en nierfalen. De behandeling staken bij optreden van symptomatische hyperlactatemie, metabole- of lactaatacidose, progressieve hepatomegalie of snel toenemende aminotransferasespiegels.

Resistentieontwikkeling is beschreven; zie voor meer informatie hierover de productinformatie (Engelstalig) (rubriek 5.1, onder resistance).

Bij optreden van pijnlijke en/of stijve gewrichten de diagnose osteonecrose overwegen.

Bij optreden van symptomen van perifere neuropathie de patiënt overzetten op een alternatief behandelschema.

Oogonderzoek: vanwege mogelijke beschadigingen van de retina of nervus opticus induceert; overweeg jaarlijks een oogonderzoek te laten uitvoeren (o.a. gezichtsscherpte, kleurherkenning en fundusonderzoek) en indien visusstoornissen optreden.

Mitochondriale disfunctie is gemeld bij HIV-negatieve kinderen die in utero en/of postnataal zijn blootgesteld aan nucleoside-analoga, met als gevolg meestal voorbijgaande hematologische (anemie, neutropenie) en metabole (hyperlipasemie en hyperlactatemie) stoornissen en daarnaast in zeldzame gevallen laat intredende neurologische stoornissen (hypertonie, convulsies, abnormaal gedrag) waarvan nog niet is bekend of deze tijdelijk of blijvend van aard zijn. Verder kan didanosine op basis van mitochondriale toxiciteit ook verlies van subcutaan vet (lipoatrofie) veroorzaken, meest duidelijk in gezicht, op de ledematen en billen (vaak irreversibel). Indien zich lipoatrofie lijkt te ontwikkelen de behandeling niet voortzetten.

Gewicht, serumlipiden en bloedglucosespiegels kunnen toenemen tijdens de behandeling met cART.

Onderzoeksgegevens: De werkzaamheid en veiligheid zijn niet vastgesteld bij kinderen < 3 maanden.

Overdosering

Symptomen
vooral leverdisfunctie, pancreatitis, perifere neuropathie en hyperurikemie.

Therapie
bij hemodialyse gedurende 3–4 uur wordt 20–35% weggefilterd, didanosine is niet dialyseerbaar door peritoneaaldialyse.

Voor meer informatie over een vergiftiging met didanosine neem (telefonisch) contact op met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (er is geen monografie beschikbaar).

Eigenschappen

Didanosine (ddI) is een antivirale stof, behorend tot de nucleoside-analoga (NRTI), die in vitro werkzaam is tegen retrovirussen, incl. het humane immunodeficiëntievirus (HIV). Remt na intracellulaire omzetting in de actieve metaboliet dideoxyadenosinetrifosfaat (ddATP) het HIV-reverse transcriptase, waardoor provirale DNA-synthese niet kan plaatsvinden. Tevens voorkomt incorporatie van ddATP tijdens virale nucleïnezuurreplicatie de ketenverlenging met als gevolg remming van de replicatie van het virus.

Kinetische gegevens

ResorptieDidanosine wordt bij zure pH snel afgebroken. De didanosine in de capsule is in maagsap-resistente korrels verwerkt, waardoor didanosine pas in de dunne darm (bij hogere pH) wordt afgegeven en beschikbaar komt voor resorptie.
Fsignificant minder bij inname rondom een maaltijd.
T max2 uur.
V dca. 0,77 l/kg.
OverigPasseert de bloed-hersenbarrière; na ca. 1 uur (na infusie) is de didanosinespiegel in de liquor (CNS) ca. 21% van de plasmaspiegel.
Metaboliseringwaarschijnlijk als lichaamseigen purinen.
Eliminatieca. 50% met de urine (glomerulaire filtratie en tubulaire secretie), van de toegediende dosis ca. 20% onveranderd. Hemodialyse is in staat didanosine te verwijderen uit de circulatie (in 3-4 uur ca. 20–35%), peritoneale dialyse verwijdert didanosine echter niet.
T 1/2elca. 1,5 uur bij volwassenen (ca. 4 uur bij ernstige nierfunctiestoornis (dialyse)), de intracellulaire halfwaardetijd (> 24 uur) resulteert in accumulatie van het farmacologisch actieve ddATP gedurende langere tijd, zodat eenmaaldaagse dosering tot de mogelijkheden behoort.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

didanosine hoort bij de groep HIV nucleoside reverse-transcriptaseremmers.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Geneesmiddelgroep

Indicaties

Externe links