Advies

Bij ijzergebreksanemie gaat de voorkeur uit naar een vaste toedieningsvorm met een oraal ferro(Fe2+)-preparaat. Parenterale ijzertoediening komt, gezien de bijwerkingen, pas in aanmerking bij problemen met slikken of met de therapietrouw, als orale toediening niet effectief is gebleken of ook in lagere doseringen niet verdragen wordt.

Behandelplan

  1. Start orale ijzerpreparaten

    Geef daarnaast informatie over gezonde en ijzerrijke voeding. Verwijs eventueel naar een diëtist.

    Behandel indien mogelijk de onderliggende oorzaak.

    Controleer het hemoglobinegehalte (Hb) 4 weken na start van de behandeling en op het moment dat het Hb weer genormaliseerd zou moeten zijn (zie toelichting).

    Zet de behandeling 8-12 weken voort bij het bereiken van een normaal Hb, dit kan in een lagere dosering om gastro-intestinale bijwerkingen tegen te gaan.

    Voer nadere diagnostiek uit indien herstel van het Hb uitblijft, ondanks adequate suppletietherapie.

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect of intolerantie voor orale ijzertherapie.

    Let op

    Oraal ijzer bij voorkeur op een nuchtere maag innemen, omdat bij toediening tijdens of vlak na een maaltijd de resorptie van ijzer afneemt.

    Bij optreden van maag-darmklachten: innemen na de maaltijd of met een lagere frequentie of lagere dosis per (frequentere) inname. Verhoog daarna zo nodig geleidelijk de dosis en/of de frequentie.

    Melk en thee verminderen de resorptie van ijzer; vitamine C bevordert de resorptie.

    Orale ijzerpreparaten geven een zwarte verkleuring van de feces. Hierdoor kan een eventuele melaena door bloeding in de tractus digestivus gemaskeerd worden.

    Vloeibare of oplosbare ijzerpreparaten kunnen verkleuring van de tanden geven, adviseer daarom inname met een rietje tot achter de tanden.

    Toelichting

    Gebrekkige voeding is zelden de oorzaak van anemie.

    Het Hb zal gemiddeld stijgen met 0,5 mmol/l per week bij adequate dosering, inname en resorptie.

    Gastro-intestinale bijwerkingen bij hogere doseringen van orale ijzersuppletie kan de therapietrouw negatief beïnvloeden.

    Bij voorkeur wordt oraal een tweewaardige ijzerverbinding gegeven, zoals ferrofumaraat, ferrochloride of ferrogluconaat, omdat ijzer in de ferro-vorm wordt opgenomen.

    Het is (nog) niet aangetoond in vergelijkend onderzoek dat bruistabletten minder maag-darmklachten veroorzaken. Bruistabletten en drankjes kunnen eveneens tandverkleuring veroorzaken. Van tabletten met gereguleerde afgifte wordt een kleiner deel opgenomen dan van normale tabletten, omdat tabletten met gereguleerde afgifte het grootste deel van het ijzer pas in de dikke darm afgeven, waardoor de resorptie in het duodenum slechts gedeeltelijk kan plaatsvinden. In de praktijk blijkt het aantal bijwerkingen van ijzertabletten met gereguleerde afgifte niet minder dan van preparaten zonder gereguleerde afgifte. Om voornoemde redenen en vanwege de hogere prijs hebben bruistabletten en tabletten met gereguleerde afgifte niet de voorkeur.

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect of intolerantie van orale ijzerpreparaten.

  2. Schakel over op parenterale ijzerpreparaten

    Kies één van de volgende middelen:

    Let op

    Intraveneuze toediening mag alleen plaatsvinden in de tweedelijnszorg.

    Intramusculaire toediening van ijzer is mogelijk in de vorm van ijzerdextrancomplex. Dit kan zeer pijnlijk zijn, daarnaast bestaat het risico van lokale complicaties.

    Toelichting

    Parenterale toepassing van ijzer komt, gezien de bijwerkingen, pas in aanmerking bij problemen met slikken of met de therapietrouw, als orale toediening niet effectief is gebleken of ook in lagere doseringen niet wordt verdragen.

    Voor de intraveneuze toediening van ijzer verwijst de huisarts de patiënt naar een internist of kinderarts.

    Het indicatiegebied voor parenterale ijzertoediening is vooral beperkt tot hemodialysepatiënten.

Achtergrond

Definitie

IJzertekort is de meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede bij de mens. IJzer is een onontbeerlijke bouwsteen van hemoglobine, bij een tekort kan er onvoldoende van dit eiwit worden aangemaakt. IJzergebreksanemie wordt gekenmerkt door aanwezigheid van kleinere rode bloedcellen (microcytose) die wisselend van grootte zijn (anisocytose) en bleker dan normaal. Ook de ijzervoorraad, die kan worden gemeten door de hoeveelheid ferritine in het bloed te bepalen, zal laag zijn.

Deze vorm van anemie komt vaak voor bij vrouwen in de reproductieve levensfase en wordt meestal veroorzaakt door: hevig menstrueel bloedverlies of door een verhoogde behoefte tijdens zwangerschap (oplopend van 1 mg tot 12–15 mg/dag in het derde trimester). Bij vrouwen na de menopauze en bij mannen berust ijzergebreksanemie vaak op chronisch bloedverlies in het maag-darmkanaal.

Symptomen

De klachten bij anemie zijn vaak vaag en algemeen, zoals:

  • vermoeidheid;
  • kortademigheid bij inspanning;
  • duizeligheid;
  • hoofdpijn;
  • algemene; malaise/zwakte;
  • bleekheid;
  • hartkloppingen
  • koude handen en voeten;
  • tintelingen in voeten.

Een (forse) bloedarmoede kan echter ook zonder deze tekenen of klachten aanwezig zijn.

Behandeldoel

Het doel van de behandeling is het vergroten van de hoeveelheid zuurstof die het bloed kan vervoeren, door het aantal erytrocyten en/of het hemoglobinegehalte in het bloed op peil te brengen.

Uitgangspunten

De behandeling van ijzergebreksanemie bestaat uit het opsporen van de oorzaak van de anemie en – indien mogelijk – behandeling van de onderliggende aandoening. In eerste instantie is geen aanvullend onderzoek nodig bij premenopauzale vrouwen met anemie door hevig menstrueel bloedverlies, of bij een kind met een lichte anemie en een infectieziekte in de voorafgaande maand. Als bij deze groep herstel uitblijft ondanks adequate suppletietherapie, verwijst de huisarts de patiënt naar een internist of kinderarts voor nadere diagnostiek.

Via de voeding komt dagelijks gemiddeld 15 mg ijzer het maag-darmstelsel binnen. Normaal wordt 5–10% daarvan opgenomen in het duodenum en het proximale jejunum. Dit percentage stijgt tot maximaal circa 30% bij een ijzerdeficiëntie. Een dagelijks verlies van minstens 10 ml bloed (5 mg ijzer) leidt tot een negatieve ijzerbalans en (verdere) afname van de ijzervoorraad.

Literatuur

  1. NHG-Standaard Anemie. Eerste herziening. Huisarts Wet 2014; 57: 528-36.