Met een farmaco-economische evaluatie wordt berekend hoeveel gezondheidswinst met een medische interventie behaald kan worden. Hoe? Lees verder.

1. Economische evaluaties in de gezondheidszorg

Gezondheidseconomie houdt zich onder andere bezig met de vraag hoe het gezondheidszorgbudget (zo optimaal mogelijk) verdeeld kan worden. Met een economische evaluatie wordt berekend hoeveel gezondheidswinst met een medische interventie behaald kan worden voor een bepaald bedrag aan geld. Een vraag als 'besteden we geld aan het grootschalig behandelen van een verhoogd cholesterolgehalte of aan een vaccinatie tegen meningokokken, zodat dure ziekenhuisopnamen voorkomen kunnen worden?' kan in principe met behulp van de resultaten van gezondheidseconomische evaluaties beantwoord worden. Farmaco-economische evaluaties richten zich specifiek op geneesmiddelen.

In een farmaco-economische evaluatie wordt berekend hoeveel kosten een behandeling met een nieuw geneesmiddel met zich meebrengt in relatie tot hoeveel gezondheidswinst deze behandeling oplevert. De kosten en opbrengsten worden altijd vergeleken met de kosten en gezondheidswinst die de huidige standaardbehandeling met zich meebrengt.

Vergoedingsaanvragen voor zowel intra- als extramurale geneesmiddelen horen naast een therapeutisch ook een farmaco-economisch onderzoek te bevatten.

2. Farmaco-economie bij Zorginstituut Nederland

Met behulp van een farmaco-economische evaluatie kan uitgerekend worden hoeveel gezondheidswinst er behaald kan worden als een behandeling met een nieuw geneesmiddel beschikbaar komt, vergeleken met de behandeling die al beschikbaar was. Daarnaast worden de (medische) kosten berekend, die gepaard gaan met behandeling met het nieuwe geneesmiddel, ten opzichte van de bestaande behandeling, wat niet per se een geneesmiddel hoeft te zijn. Op deze wijze kan inzichtelijk worden gemaakt hoe de kosten van de nieuwe interventie in verhouding staan tot de effecten. Effecten in de vorm van gezondheidswinst worden vaak uitgedrukt in QALY’s: 'quality-adjusted life year'. Een QALY is een generieke maat die iets zegt over de kwaliteit van leven door het geven van een behandeling in plaats van een standaardbehandeling en over een mogelijke overlevingswinst. Door gebruik te maken van deze generieke maat voor gezondheidswinst, kunnen uitkomsten van analyses die over verschillende soorten aandoeningen gaan, makkelijker met elkaar vergeleken worden. Bijvoorbeeld de - in het eerste hoofdstuk genoemde - effecten van de behandeling van een te hoog cholesterolgehalte met de meningokokkenvaccinatie. De uitkomst van een farmaco-economische evaluatie wordt dan ook uitgedrukt in kosten per voor kwaliteit van leven gecorrigeerd gewonnen levensjaar: kosten (€)/ QALY.

2.1 Extramurale geneesmiddelen

Sinds 1 januari 2005 is het voor nieuwe extramurale geneesmiddelen die een therapeutische meerwaarde claimen ten opzichte van bestaande behandelingen, verplicht een farmaco-economische evaluatie op te nemen in het vergoedingendossier. Dit is vastgelegd in het Besluit Zorgverzekering en de Regeling Zorgverzekering (Besluit 2006; Regeling 2006). Zorginstituut Nederland beoordeelt voor elk van deze nieuwe middelen de therapeutische waarde, de kosteneffectiviteit en de impact op het farmaciebudget, die gepaard gaan met een opname van het geneesmiddel op bijlage 1B van de Regeling Zorgverzekering in het kader van het geneesmiddelvergoedingssysteem (GVS). In uitzonderlijke gevallen kan een vrijstelling voor farmaco-economisch onderzoek worden verleend, of kan met een beperktere analyse (zoals KMA, zie Analysetechniek), worden volstaan.

Voor extramurale geneesmiddelen bestaat een toetsing aan de poort. In het kader van een meer risicogerichte benadering bij de pakkettoetsing van nieuwe extramurale geneesmiddelen, kan de toetsing worden verlicht in gevallen waarbij geen of kleine financiële risico’s zijn gemoeid. Zo is het in de meeste gevallen niet langer nodig om de kosteneffectiviteit te toetsen als de te verwachten totale kosten en/of omzet van een nieuw geneesmiddel niet hoger zijn dan € 2,5 miljoen per jaar 3 jaar na opname in het basispakket.

2.2 Intramurale geneesmiddelen

Vanwege automatische instroom van specialistische geneeskundige zorg zijn geneesmiddelen bedoeld voor intramuraal gebruik, direct beschikbaar voor patiënten op het moment van marktregistratie. Bij geneesmiddelen waarvan Zorginstituut Nederland afziet van verdere beoordeling, zijn de verzekeraars, behandelaren en apothekers of inkoopgroepen verantwoordelijk voor het gepast gebruik en voor het kosteneffectief inkopen ervan. Dit zijn vooral geneesmiddelen met een relatief lage kostenprognose of geneesmiddelen met een (claim voor) gelijke therapeutische waarde. Als het Zorginstituut geneesmiddelen als risicovol beschouwt, zal zij overgaan tot beoordeling.

Het Zorginstituut gaat alleen over tot het beoordelen van specialistische geneesmiddelen als er een risico van betaalbaarheid of kwaliteit is voor het pakket: dit noemen we risicogericht pakketbeheer.

Beoordelingen van intramurale geneesmiddelen bestaan uit een initiële beoordeling en doorgaans een herbeoordeling, die meestal 4 jaar na opname in het pakket plaatsvindt. Een farmaco-economische analyse is onderdeel van zowel de initiële als de herbeoordeling. Bij een initiële beoordeling kan de farmaco-economische analyse ook dienen om informatie te krijgen, over welke parameters of gegevens (bijvoorbeeld effecten of zorgconsumptie) veel onzekerheid bestaat, en die van grote invloed zijn om te bepalen hoeveel gezondheidswinst of kosten het nieuwe geneesmiddel met zich meebrengt. Onderzoek naar deze parameters is dan aangewezen om bij de herbeoordeling een meer betrouwbare schatting van de uitkomsten te kunnen krijgen.

3. Farmaco-economische evaluatie

3.1 Uitvoeren van een economische evaluatie voor geneesmiddelen

Onderstaand hoofdstuk licht toe op welke manier deze (incrementele) kosten en effecten berekend moeten worden en aan welke eisen een farmaco-economische analyse moet voldoen. De toelichting wordt gedaan aan de hand van de geldende Nederlandse Richtlijn voor economische evaluaties in de gezondheidszorg. De nieuwe richtlijn bestaat uit verschillende delen: het hoofddocument met daarin de feitelijke richtlijn en daarnaast een aantal verdiepingsmodules. De verdiepingsmodules beslaan op dit moment de onderwerpen ‘Onzekerheid en Value of Information’, ‘Kwaliteit van Leven’, ‘Budget Impact Analyse’ en een herziening van de eerdere kostenhandleiding uit 2010. In de losse modules wordt verder ingegaan op specifieke onderdelen van de richtlijn. De kostenhandleiding biedt voor het meten en waarderen van zorggebruik en het analyseren van en rapporteren over de kostengegevens.

3.2 Richtlijn voor economische evaluaties in de gezondheidszorg

De richtlijn bestaat uit verschillende delen: het hoofddocument met daarin de feitelijke richtlijn en daarnaast een aantal verdiepingsmodules. In de losse modules wordt verder ingegaan op specifieke onderdelen van de richtlijn. De modules maken onderdeel uit van de gehele richtlijn en hebben daarom dezelfde status. In de nieuwe richtlijn is uiteengezet aan welke kenmerken analyses van alle economische evaluaties ten minste moeten voldoen aan de hand van een standaardanalyse. De verschillende onderdelen van de standaardanalyse worden verder uitgelegd in paragraaf 3.3 ‘Beschrijving standaardanalyse’.

3.2.1 Opbouw hoofddocument

Het hoofddocument bestaat uit zes inhoudelijke hoofdstukken en een overzicht van de standaardanalyse waaraan alle economische evaluaties aan moeten voldoen. Hoofdstuk 1 gaat in op het opzetten van een economische evaluatie met daarin aandacht voor het opstellen van de PICOT en scoping. Hoofdstuk 2 is gericht op de methode en gaat ondermeer in op verschillende onzekerheidsanalyses. In hoofdstuk 3 is er aandacht voor de verschillende inputgegevens, zoals kosten, effecten en kwaliteit van leven gegevens, bij een economisch evaluatie. Op welke manier een uitgevoerde evaluatie moet worden gerapporteerd is verder uitgewerkt in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 is geheel gericht op budget impact analyses ook wel bekend als kostenconsequentieraming. Ten slotte wordt in hoofdstuk 6 aangedacht geschonken aan de specifieke aandachtspunten voor een aantal toepassingsgebieden, zijnde preventie, diagnostiek, medical devices/hulpmiddelen, langdurige zorg en forensische zorg.

3.3 Beschrijving standaardanalyse

Onderstaande tabel bevat een overzicht van de eisen waaraan een farmaco-economische evaluatie in ieder geval moet voldoen, de standaardanalyse.

Tabel 1 : Standaardanalyse

Onderdeel Standaardanalyse Zie richtlijn
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3.3.1 Perspectief