Advies

Eerste stap in de behandeling van hoofdluis is uitkammen van het haar. Adviseer het haar dagelijks te kammen met een luizenkam gedurende 14 dagen. Controleer gezinsleden en behandel zo nodig gelijktijdig mee. Bij onvoldoende effect herhaal de uitkambehandeling en start gelijktijdig met eenmalig aanbrengen van antihoofdluismiddel. Dimeticon is eerste keus, omdat er geen resistentie kan ontstaan. Herhaal de medicamenteuze behandeling na 7 dagen. Kies voor malathion als alternatief.

Behandelplan

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    • Kam het haar als volgt:
      • Breng ruim crèmespoeling in het natte haar en spoel dit NIET uit;
      • Kam met een gewone kam knopen en klitten uit het haar;
      • Houd het hoofd voorover boven een wasbak en kam het haar met een luizenkam van achteren naar voren tegen de schedelhuid aan; start bij het ene oor en schuif na elke kambeweging op richting het andere oor;
      • Veeg de kam tussendoor regelmatig af aan een (witte) papieren servet of zakdoek en ga na of er luizen zichtbaar zijn;
      • Spoel de crèmespoeling uit;
      • Spoel de kam uit met water en zeep en verwijder luizen.

    Kam het haar dagelijks gedurende 14 dagen.

    Controleer gezinsleden/huisgenoten en behandel hen zo nodig gelijktijdig mee.

    Controleer daarna wekelijks gedurende twee weken gezinsleden/huisgenoten.

    Ga bij onvoldoende effect, of indien gewenst gelijk, naar stap 2.

    Toelichting

    Het natte haar dagelijks intensief kammen gedurende twee weken met een speciale luizenkam is waarschijnlijk even effectief als behandeling met een antihoofdluismiddel en goedkoper. Nadeel is dat er luizen over het hoofd kunnen worden gezien, waardoor de kambehandeling moet worden herhaald.

    Er wordt onderscheid gemaakt tussen een luizen en –netenkam. Een luizenkam (ofwel stofkam) heeft plastic tanden, een netenkam metalen tanden. Met name bij kinderen met dik haar kan kammen met een netenkam lastig of onprettig zijn; in het algemeen wordt daarom de luizenkam aanbevolen. Een luizenkam is niet geschikt om neten te verwijderen. Na 7 tot 10 dagen komt de neet van een hoofdluis uit, waarna een jonge hoofdluis uit het ei kruipt. Omdat deze nimf wel te verwijderen is met een luizenkam worden door 2 weken dagelijks kammen alle hoofdluizen verwijderd voordat ze nieuwe eitjes kunnen leggen.

    Overdracht van luizen vindt voornamelijk plaats via haar-haarcontact. Hierdoor is de kans groot dat gezinsleden/huisgenoten ook hoofdluis hebben. Controleer het (natte) haar van gezinsleden/huisgenoten met een luizenkam op luizen en behandel besmette personen gelijktijdig. Controleer vervolgens wekelijks gedurende twee weken het (natte) haar van alle gezinsleden/huisgenoten.

    Er wordt niet langer aanbevolen om omgevingsmaatregelen (zoals het heet wassen van knuffels, kleding en beddengoed) te treffen, omdat nooit is aangetoond dat overdracht van hoofdluis op die manier plaatsvindt.

  2. Start met een antihoofdluismiddel

    In combinatie met kammen:

    Vanaf start behandeling gedurende 14 dagen dagelijks het haar kammen (zie stap 1).

    Behandeling na 7 dagen herhalen.

    Let op

    Beide middelen kunnen huidirritatie, overgevoeligheid en sensibilisatie als bijwerkingen geven.

    Malathion wordt geïnactiveerd door chloor. Ontraad zwemmen in chloorhoudend zwemwater binnen een dag van behandeling.

    Malathion niet gebruiken tijdens de zwangerschap en tot 24-36 uur na behandeling geen borstvoeding geven; malathion wordt in redelijke hoeveelheden (tot 25%) opgenomen via de huid, waardoor nadelige effecten bij de ongeborene en zuigeling kunnen optreden. Dimeticon kan gebruikt worden tijdens de zwangerschap, zie ook middelen tegen schurft en luis voor lokaal gebruik op lareb.nl.

    Kinderen < 6 maanden alleen met antihoofdluismiddelen behandelen onder medisch toezicht.

    Toelichting

    Als de uitkambehandeling alléén niet werkt deze herhalen in combinatie met een antiluizenmiddel. De combinatiebehandeling is bewezen effectief.

    Eerste keus als antihoofdluismiddel is dimeticon, omdat hiermee geen resistentie kan ontstaan. Dimeticon werkt mechanisch, en niet chemisch; door inkapseling kan de luis zijn waterhuishouding niet meer regelen en zijn overtollig water niet meer uitscheiden. Dimeticon doodt alleen de luizen en niet de neten.

    Malathion is tweede keus. Het heeft een insecticide werking en doodt zowel luizen als neten. Echter, niet altijd worden alle neten gedood, zodat overlevende neten herinfectie kunnen veroorzaken. Het risico op bijwerkingen is groter dan bij dimeticon.

    Om herinfectie door neten te voorkomen moet de behandeling van zowel dimeticon als malathion na 7 dagen worden herhaald.

    In het buitenland is melding gemaakt van resistentie tegen middelen op basis van malathion. Specifieke cijfers over het vóórkomen van resistente stammen in Nederland zijn echter niet bekend, maar resistentieontwikkeling zou een verklaring kunnen zijn voor de toegenomen meldingen van therapiefalen.

    Therapiefalen kan voorkomen. Oorzaken kunnen zijn: herbesmetting, onjuist gebruik van een middel, niet dagelijks kammen gedurende 14 dagen en resistentieontwikkeling tegen malathion. Bespreek mogelijke oorzaken met de patiënt.

Achtergrond

Definitie

Luizen zijn parasieten die bij de mens een besmettelijke infestatie kunnen veroorzaken (Pediculosis). Infestatie met hoofdluis (Pediculus humanus capitis) is de meest voorkomende vorm. Andere luizensoorten zijn de kleer- en schaamluis. De hoofdluis nestelt zich bij infestatie dichtbij de hoofdhuid in het haar van de mens en is afhankelijk van warmte en bloed van de gastheer. Tijdens het opzuigen van minimale hoeveelheden bloed komt speeksel van de luis vrij, wat jeuk kan veroorzaken. De levenscyclus van de luis kan achtereenvolgens in de volgende stadia worden onderverdeeld: eitje (neet), nimf en volwassen luis. De ontwikkeling van eitje naar nimf duurt circa 7 dagen en van nimf naar volwassen luis 7-10 dagen. Een volwassen luis leeft gemiddeld 20 dagen (tussen 12-31 dagen). Vrouwtjes leggen gedurende deze periode eitjes.

Hoofluis komt met name voor bij schoolgaande kinderen; vaak komt het op scholen endemisch voor [1].

Symptomen

Vaak verloopt hoofdluis asymptomatisch. Jeuk is de meest voorkomende klacht, vooral in de nek, onder de pony en achter het oor. Jeuk treedt gewoonlijk 1-2 weken na besmetting op. Secundaire infecties met bacteriën door krabben en algehele malaise komen voor, maar zijn zeldzaam. In enkele gevallen is er sprake van een lichte lymfeklierzwelling in de nek. Na behandeling kan de jeuk nog 2 weken aanhouden.

Behandeldoel

De behandeling van hoofdluis is gericht op het doden en verwijderen van luizen en neten, en het voorkómen van overdracht van hoofdluis.

Uitgangspunten

Vroegtijdige opsporing van hoofdluis is essentieel om epidemieën te voorkomen. Omdat hoofdluis zich snel verspreidt, dienen na besmetting alle gezinsleden of huisgenoten te worden gecontroleerd en zo nodig, liefst gelijktijdig of kort na elkaar, te worden meebehandeld.

Preventieve middelen ter voorkoming van hoofdluis zijn op de markt maar er is onvoldoende bewijs voor hun effectiviteit. Antihoofdluismiddelen mogen niet als profylaxe worden gebruikt, omdat dit kan leiden tot ontwikkeling van resistentie en bijwerkingen. Eveneens wordt niet aanbevolen om omgevingsmaatregelen (zoals het heet wassen van knuffels, kleding en beddengoed) te treffen, omdat nooit is aangetoond dat overdracht van hoofdluis via deze wegen plaatsvindt.

De meest natuurlijke aanpak van hoofdluis is het dagelijks kammen van het haar met een luizenkam gedurende 2 weken. Deze behandeling kan tevens zonder bezwaar bij zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en kinderen jonger dan 6 maanden worden toegepast. Bij onvoldoende effect kan de uitkambehandeling worden gecombineerd met het gebruik van een antihoofdluismiddel. De keuze voor een middel wordt voor een groot deel bepaald door het risico op resistentie. Vanwege de mechanische werking kan er voor dimeticon geen resistentie ontstaan; dit middel is daarom eerste keus.

Geneesmiddelen

scabicide en pediculicide middelenToon kosten

Literatuur

  1. LCI-richtlijn Hoofdluis. Geraadpleegd in juli 2018.

Zie ook