Samenstelling

Acetazolamide suspensie FNA Formularium der Nederlandse Apothekers

Toedieningsvorm
Suspensie voor oraal gebruik.
Sterkte
10 mg/ml
Verpakkingsvorm
100 ml

Conserveermiddel: methylparahydroxybenzoaat. Bevat tevens: saccharose 230 mg/ml.

Acetazolamide tablet Diverse fabrikanten

Toedieningsvorm
Tablet
Sterkte
250 mg

Diamox Mercury Pharmaceuticals Ltd

Toedieningsvorm
Tablet
Sterkte
250 mg

Diamox (als Na-zout) Mercury Pharmaceuticals Ltd

Toedieningsvorm
Poeder voor injectievloeistof
Sterkte
500 mg

Uitleg symbolen

Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

Advies

Behandeling van glaucoom dient door een oogarts te gebeuren. Glaucoom wordt medicamenteus vooral behandeld met plaatselijk toegediende middelen. Bij open-kamerhoekglaucoom zijn oogdruppels met timolol of een prostaglandine-analogon de eerstekeusbehandeling. Bij onvoldoende effect of bij intolerantie voor een van beide middelen wordt eerst het andere middel van de eerstekeusbehandeling als monotherapie aanbevolen. Alternatieven voor bovenstaande monotherapie zijn monotherapie met een lokale koolzuuranhydraseremmer, een andere β-blokker of α2-agonist. Wanneer monotherapie onvoldoende effect heeft, worden geneesmiddelen met verschillende aangrijpingspunten gecombineerd. Als er meer dan twee middelen nodig zijn is een laserbehandeling of operatie, te overwegen. Bij nauwe-kamerhoekglaucoom kiest men voor een laserbehandeling en/of een operatie, ondersteund door een medicamenteuze behandeling.

Acetazolamide heeft vooral een plaats bij nauwe-kamerhoekglaucoom wanneer snel een forse oogdrukdaling noodzakelijk is; toepassing bij open-kamerhoekglaucoom is obsoleet.

Offlabel: Hoogteziekte: bij bergsporten is het advies om te stijgen volgens de daarvoor geldende richtlijnen (4×4 health rules for mountaineers). Wanneer dit niet mogelijk is, bij eerdere klachten van hoogteziekte of hoog risico kan acetazolamide worden gebruikt. Acetazolamide geeft geen garantie op het voorkómen van hoogteziekte maar bevordert het acclimatiseren. Zie voor meer informatie de Reizigersinformatie hoogteziekte op LCR.nl (2016) en de informatie van de Werkgroep Hoogtegeneeskunde Nederland (jan. 2018).

Voor de behandeling van epilepsie zie onderhoudsbehandeling epilepsie.

Indicaties

Glaucoom:

  • Chronisch open–kamerhoekglaucoom; als adjuvans.
  • Secundair glaucoom.
  • Pre-operatief, bij acuut nauwe–kamerhoekglaucoom.

Oedeem:

  • In combinatie met andere diuretica bij de behandeling van oedeem indien een effect op de verschillende delen van het nefron gewenst is (Diamox tabletten/injectie).
  • Premenstrueel oedeem (acetazolamide tabletten).
  • Profylaxe van longoedeem op zeer grote hoogte (geregistreerde indicatie van acetazolamide tabletten).
  • Offlabel: profylaxe en behandeling hoogteziekte.

Overig:

  • Epilepsie, als adjuvans of als monotherapie (Diamox tabletten).

Gerelateerde informatie

Dosering

Het bloedbeeld vóór en regelmatig tijdens de behandeling controleren; bij verandering hiervan het gebruik staken. Controleer tevens regelmatig serumelektrolyten; zie voor meer informatie de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen.

De tablet van 250 mg heeft een dubbele breukstreep waardoor kan worden gedoseerd per 62,5 mg.

Voor kinderen kan de orale suspensie (drank) worden gebruikt.

Klap alles open Klap alles dicht

Chronisch open-kamerhoekglaucoom: als adjuvans bij de gebruikelijke therapie:

Volwassenen:

Oraal: 250 mg 1–4×/dag. Een dosis van meer dan 1000 mg/dag geeft gewoonlijk geen groter therapeutisch effect.

Secundair glaucoom en preoperatief, bij acuut nauwe-kamerhoekglaucoom:

Volwassenen:

Oraal: 250 mg iedere 4 uur; of 250 mg 2×/dag bij een kortdurende therapie.

In acute stadia: Oraal, intraveneus: 500 mg ineens, gevolgd door 125–250 mg elke 4 uur, op geleide van klinisch beeld. Voor een snelle verlaging van de druk kan een i.v. toediening gebruikt worden.

Behandeling van oedeem, in combinatie met andere diuretica:

Volwassenen:

Oraal, intraveneus: 250–375 mg 1×/dag 's morgens gedurende twee dagen, gevolgd door één dag rust; daarna schema herhalen. Of acetazolamide om de 2 dagen toedienen. Overdosering of een te frequente dosering leidt gewoonlijk tot falen van de behandeling en kan aanleiding geven tot toename van bijwerkingen.

Kinderen > 1 maand:

Oraal: 5 mg/kg lichaamsgewicht 1×/dag (max. 375 mg/dag) 's morgens gedurende twee dagen, gevolgd door één dag rust; daarna schema herhalen. Of acetazolamide om de 2 dagen toedienen.

Premenstrueel oedeem:

Volwassenen:

Oraal: 250 of 375 mg 5–10 dagen voor het begin van de menstruatie en naar behoefte 2–3×/week.

Profylaxe longoedeem op grote hoogte:

Volwassenen:

Oraal: 250–375 mg een dag voordat de hoogte wordt bereikt, vervolgens bij langdurig verblijf 2–3×/week.

Offlabel: profylaxe hoogteziekte:

Volwassenen en kinderen > 40 kg:

Volgens het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (Reizigersinformatie hoogteziekte, 2016): Oraal: 's ochtends 125 mg en in de namiddag 125 mg; starten 24 uur voor het bereiken van een hoogte van 3000 meter en voortzetten tot twee dagen na het bereiken van de maximale hoogte.

Kinderen < 40 kg:

Volgens het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (Reizigersadvisering, hoogteziekte, 2011): 5 mg/kg lichaamsgewicht/dag verdeeld over 2 doses.

Offlabel: behandeling hoogteziekte:

Volwassenen en kinderen > 40 kg:

Volgens het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (Reizigersinformatie hoogteziekte, 2016): starten bij de eerste symptomen (hoofdpijn), ook bij milde klachten indien later nog hoger wordt geklommen: 's ochtends 250 mg en in de namiddag 250 mg gedurende drie dagen, of korter indien eerder wordt afgedaald. Indien bij verder klimmen opnieuw symptomen optreden, opnieuw gedurende drie dagen innemen. Bij verblijf op een hoogte > 4000 m voor 6 dagen tabletten voorschrijven.

Kinderen < 40 kg:

Volgens het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (Reizigersadvisering, hoogteziekte, 2011): 5 mg/kg lichaamsgewicht/dag verdeeld over 2 doses.

Epilepsie: als adjuvans bij anticonvulsiva:

Volwassenen:

Oraal: begindosering 250 mg ineens, op geleide van klinisch beeld verhogen; de gebruikelijke dosering is 375–1000 mg per dag.

Kinderen > 1 maand:

Oraal: 8–30 mg/kg lichaamsgewicht per dag in verdeelde doses. De fabrikant raadt parenterale toediening af.

Volgens het Kinderformularium van het NKFK: Oraal: 8–30 mg/kg/dag in 2–3 doses, max. 1500 mg/dag. Intraveneus: uitsluitend in spoedgevallen: 8–30 mg/kg/dag in 2–3 doses, max. 1500 mg/dag.

Verminderde nierfunctie: gebruik bij een ernstige nierfunctiestoornis (creatinineklaring < 30 ml/min) is gecontra-indiceerd.

Verminderde leverfunctie: gebruik bij een leveraandoening of ernstige leverfunctiestoornis is gecontra-indiceerd; zie voor meer informatie de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen.

Bijwerkingen

Soms (0,1-1%): anafylaxie. Beenmerg depressie, aplastische anemie, agranulocytose, leukopenie, trombocytopenie, trombocytopenische purpura, pancytopenie. Slechthorendheid en tinnitus. Melena. Abnormale leverfunctie. Huiduitslag, urticaria, erythema multiforme, Stevens-Johnsonsyndroom, toxische epidermale necrolyse. Kristalurie, nier- en ureterkolieken, hematurie, glucosurie, nierfalen. Metabole acidose, voorbijgaande hypokaliëmie, hyponatriëmie, hyperglykemie, hypoglykemie, osteomalacie.

Zelden (0,01%-0,1%): convulsies, slapte, verlammingsverschijnselen. Hepatitis, cholestatische icterus, fulminante levernecrose. Jeuk, fotosensibilisatie.

Verder zijn gemeld: hypotensie. Acute gegeneraliseerde exanthemateuze pustulose (AGEP). Duizeligheid, paresthesieën (voornamelijk tintelingen in de extremiteiten), verwardheid, prikkelbaarheid, opwinding, hoofdpijn, ataxie, sufheid, slaperigheid. Myopie. Misselijkheid, braken, diarree, verlies van eetlust, gewichtsverlies, smaakstoornis, dorst. Blozen. Vermoeidheid, koorts, malaise. Verminderd libido. Nierstenen, urinezuurretentie. Depressie.

Interacties

Sulfonamiden zoals acetazolamide kunnen de effecten van foliumzuurantagonisten, bloedsuikerverlagende middelen en orale antistollingsmiddelen versterken.

Gelijktijdig gebruik met acetylsalicylzuur vermijden omdat salicylaten en acetazolamide elkaars toxiciteit versterken. Zo verhogen salicylaten de concentratie van vrij acetazolamide in het plasma door verdringing uit de eiwitbinding en door remming van de renale uitscheiding met als gevolg meer kans op (ernstige) metabole acidose (ook bij een normale nierfunctie) en centrale zenuwstelseltoxiciteit (zoals lethargie, slaperigheid, verwardheid, oorsuizen, anorexie).

Aanpassing van dosering kan nodig zijn bij gelijktijdig gebruik met hartglycosiden zoals digoxine (vanwege de invloed van acetazolamide op de kaliumspiegel) of bloeddrukverlagende middelen. Combinatie met andere diuretica, zoals thiaziden, kan het diuretische effect en de kans op hypokaliëmie versterken.

Acetazolamide kan de serumwaarde van fenytoïne verhogen, daarnaast zijn er meldingen van een verlaagde primidon-serumspiegel en een verhoogde carbamazepine-serumspiegel. In combinatie met andere anti-epileptica is ook ernstige osteomalacie geconstateerd.

Vanwege een onvoorspelbaar effect van acetazolamide op de bloedglucosespiegel is extra controle aan te bevelen bij gebruik van bloedglucoseverlagende middelen.

Acetazolamide maakt de pH van de tubulaire urine alkalisch. Dit kan gevolgen hebben voor de uitscheiding van zwakke zuren (versnelde excretie) en basen zoals efedrine en methadon (vertraagde excretie). Zo verlaagt acetazolamide de urinaire excretie van amfetamine en kinidine. Acetazolamide verhoogt de excretie van lithium waardoor het effect van lithium vermindert.

Het ciclosporinegehalte in het bloed kan verhogen; deze patiënten goed monitoren.

Niet gelijktijdig gebruiken met andere koolzuuranhydraseremmers vanwege additieve effecten.

De plasmahalfwaardetijd van procaïne kan verlengd zijn bij gelijktijdig gebruik van acetazolamide.

Er is meer kans op nierstenen bij gelijktijdig gebruik van natriumwaterstofcarbonaat.

Zwangerschap

Teratogenese: Een beperkt aantal gegevens bij de mens wijst niet op een groter risico op aangeboren afwijkingen. Bij dieren bij supratherapeutische doseringen aanwijzingen voor schadelijkheid (afwijkingen aan de ledematen).
Farmacologisch effect: Er zijn enkele gevallen gemeld van metabole acidose bij de pasgeborene na gebruik van acetazolamide door de moeder kort voor de geboorte. Acetazolamide is een afgeleide van de sulfonamiden. Sulfonamiden kunnen bij gebruik tijdens de laatste fase van de zwangerschap aanleiding geven tot hyperbilirubinemie (met kernicterus) bij de neonaat.
Advies: Vanwege onvoldoende ervaring alleen op zeer strikte indicatie gebruiken.

Lactatie

Overgang in de moedermelk: Ja, in geringe mate (circa 2% van de maternale dosis).
Farmacologisch effect: Volgens de fabrikant lijkt het onwaarschijnlijk dat deze lage concentratie in de moedermelk bij de zuigeling tot schadelijke effecten zal leiden.
Advies: Weeg het risico van het gebruik van dit geneesmiddel in combinatie met het geven van borstvoeding af.

Contra-indicaties

  • chronisch niet-congestief gesloten-kamerhoekglaucoom; zie de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen;
  • natrium- en kaliumdepletie;
  • hypochloremische acidose;
  • ernstige nierfunctiestoornis;
  • leveraandoening of ernstige leverfunctiestoornis; zie ook de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen;
  • M. Addison;
  • cor pulmonale;
  • overgevoeligheid voor sulfonamiden.

Waarschuwingen en voorzorgen

Het bloedbeeld vóór en regelmatig tijdens de behandeling controleren vanwege de kans op bloedbeeldafwijkingen (acute hemolytische anemie, agranulocytose, aplastische anemie, thrombocytopenie en eosinofilie). Bij verandering van het bloedbeeld het gebruik staken.

Niet gebruiken bij een leveraandoening of ernstige leverfunctiestoornis (m.n. cirrose) vanwege een verhoogd risico op hepatische encefalopathie.

Er zijn zelden ernstige overgevoeligheidsreacties soms met fatale afloop, op sulfonamiden (incl. acetazolamide) gemeld zoals het Stevens-Johnsonsyndroom, toxische epidermale necrolyse en fulminante levernecrose. Overgevoeligheidsreacties kunnen terugkeren indien een sulfonamide of een derivaat daarvan opnieuw wordt toegediend, onafhankelijk van de toedieningswijze. Het optreden aan het begin van de behandeling van een gegeneraliseerd erytheem met koorts dat gepaard gaat met pustels kan een symptoom zijn van acute gegeneraliseerde exanthemateuze pustulose (AGEP). Laat patiënten elke ongewone huiduitslag melden; bij het optreden van overgevoeligheidsreacties of andere ernstige reacties de behandeling onmiddellijk staken.

Langdurig gebruik is gecontra-indiceerd bij chronisch niet-congestief gesloten-kamerhoekglaucoom. Er kan een organische afsluiting van de kamerhoek ontstaan, terwijl verergering van het glaucoom door een verlaagde intra-oculaire druk wordt gemaskeerd.

Controleer regelmatig serumelektrolyten. Acetazolamide kan verstoringen in de elektrolytenbalans veroorzaken, met inbegrip van hyponatriëmie, hypokaliëmie en metabole acidose. Wees voorzichtig bij patiënten die aan aandoeningen lijden die samenhangen met, of die aanleg vertonen tot verstoringen in de elektrolyten- of zuur/base balans, zoals patiënten met nierfunctiestoornissen of die lijden aan een verslechterde alveolaire ventilatie (pulmonale obstructie, emfyseem). Wees voorzichtig bij risico's voor hypokaliëmie zoals bij primair hyperaldosteronisme en het syndroom van Cushing.

Verhoging van de dosis heeft geen verhoogde diurese tot gevolg en kan aanleiding geven tot toename van bijwerkingen zoals slaperigheid en paresthesie.

Zowel verhoging als verlaging van het glucosegehalte zijn gemeld. Wees voorzichtig bij een gestoorde glucosetolerantie of diabetes mellitus.

Bij bergsporten kan snelle stijging (binnen 24 uur) van zeeniveau tot boven 3000 m en langer verblijf op deze hoogte, hoogteziekte veroorzaken. Boven 3000 m max. 500 m/overnachting stijgen. Breng na elke stijging van meer dan 500 m minstens twee nachten op dezelfde hoogte door.

Wees voorzichtig bij een voorgeschiedenis van nierstenen vanwege het risico van versnelde niersteenvorming.

Suïcidale gedachten en suïcidaal gedrag zijn gemeld bij patiënten die behandeld zijn met anti-epileptica; het is onduidelijk of dit ook op kan treden bij gebruik van acetazolamide. Controleer patiënten op tekenen van suïcidaal gedrag.

Overdosering

Een dosis van 1,5 g/dag dient zowel bij kinderen als volwassenen niet overschreden te worden.

Symptomen
Bij een matige overdosering: slaperigheid, verwardheid, paresthesieën. Bij een ernstige overdosering tevens als gevolg van polyurie met verhoogde excretie van bicarbonaat: metabole acidose en hypovolemie. Symptomen treden sneller op bij leverfunctiestoornissen. Leukopenie, hemolytische anemie, nierstenen, hematurie en nierfalen kunnen ook voorkomen.

Neem voor meer informatie en behandeling van een vergiftiging met acetazolamide contact op met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum.

Eigenschappen

Acetazolamide is een koolzuuranhydraseremmer. Het is chemisch verwant aan de sulfonamiden, maar heeft geen bacteriostatische werking.

De werking bij glaucoom berust op vermindering van de kamervochtsecretie (via de ciliaire spieren) door remming van het enzym koolzuuranhydrase in het oog. De verminderde toevoer van kamervocht leidt tot daling van de intra-oculaire druk. Werkingsduur na orale toediening: 8–12 uur.

De diuretische werking als gevolg van de remming van het koolzuuranhydrase in de nieren resulteert in een renaal verlies van HCO3-ionen (bicarbonaat) die natrium, water en kalium meevoeren. Oedemateus vocht (bv. bij longoedeem t.g.v. hoogteziekte) wordt vrijgemaakt uit de weefsels en uitgescheiden. Bij chronische toediening verdwijnt het geringe tot matige diuretische effect na enkele dagen, als gevolg van compensatoire mechanismen.

De werkzaamheid van acetazolamide bij hoogteziekte kan waarschijnlijk worden toegeschreven aan een veelvoud aan effecten. Remming van het koolzuuranhydrase in de nieren bevordert de uitscheiding van HCO3-ionen (bicarbonaat). Hierdoor daalt de pH in het bloed wat leidt tot stimulatie van perifere chemoreceptoren in de carotislichaampjes, waardoor de ademhalingsfrequentie toeneemt en de arteriële zuurstofspanning verbetert. Hierdoor treedt een substantiële verbetering van de weefseloxygenatie op tijdens de acclimatisatie op hoogte (versnelling van de acclimatisatie). De exacte werkingsmechanismen waardoor acetazolamide symptomen van hoogteziekte vermindert, blijven echter onduidelijk.

Het werkingsmechanisme dat aan het anti-epileptische effect ten grondslag ligt, is onbekend. De anticonvulsieve werking van acetazolamide kan samenhangen met een directe remming van koolzuuranhydrase in het CZS, waardoor de kooldioxidespanning in de longblaasjes wordt verlaagd en de arteriële zuurstofspanning toeneemt. Acetazolamide kan de vorming van cerebrospinaalvloeistof door de plexus choroideus vertragen.

Kinetische gegevens

Resorptieoraal snel en vrijwel volledig.
T maxtablet 2–4 uur.
V d1,8 l/kg (vrije plasmaconcentratie). De weefselverdeling gebeurt snel.
OverigAcetazolamide wordt geconcentreerd in de erytrocyten gebonden aan koolzuuranhydrase. Het wordt niet opgestapeld in de weefsels.
Eiwitbinding90–95%.
Metaboliseringniet.
Eliminatiemet de urine (onveranderd), o.a. door tubulaire secretie. Wordt niet verwijderd door hemodialyse of peritoneale dialyse.
T 1/210–12 uur.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

acetazolamide hoort bij de groep koolzuuranhydrase(II)-remmers.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook