nitroprusside

Samenstelling

Nitroprusside (dinatriumzout-2-water) XGVS Doorgeleverde bereiding

Toedieningsvorm
concentraat voor infusievloeistof
Sterkte
10 mg/ml
Verpakkingsvorm
ampul 5 ml
Toedieningsvorm
concentraat voor infusievloeistof
Sterkte
25 mg/ml
Verpakkingsvorm
ampul 2 ml

Uitleg symbolen

XGVS Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
OTC 'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Bijlage 2 Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Aanvullende monitoring Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

nitroprusside vergelijken met een ander geneesmiddel.

Advies

Volgens de NIV-richtlijn hypertensieve crisis is nitroprusside in sommige gevallen aangewezen, zoals bij aortadissectie. Zie voor meer informatie de NIV-richtlijn Hypertensieve crisis (pdf 3 MB, 2010).

Volgens het Acute boekje/Hartfalen (2017) kan bij hypertensief acuut hartfalen in de tweedelijnszorg intraveneuze toediening van een i.v. vaatverwijder (nitroglycerine, nitroprusside) aangewezen zijn.

Indicaties

  • Acuut hartfalen.
  • Hypertensieve crisis.

Gerelateerde informatie

Dosering

Vanwege het risico op abrupte bloeddrukdaling alleen toedienen onder continue bloeddrukmonitoring. De maximale aanbevolen infusiesnelheid voor volwassenen is 10 microg/kg lichaamsgewicht/min, gedurende maximaal 10 minuten (vanwege cyanidetoxiciteit); indien de bloeddruk dan nog niet voldoende is gedaald de toediening onmiddellijk staken.

Aanbevolen wordt nitroprusside niet langer dan 48-72 uur te gebruiken, om cyanidetoxiciteit te voorkomen.

Klap alles open Klap alles dicht

Acuut hartfalen:

Volwassenen:

Intraveneus als infuus: volgens de MDR Hartfalen (pdf 1,6 MB, 2010) en het Acute boekje/Hartfalen (2017): start met 0,3 microg/kg lichaamsgewicht/min, zo nodig verhogen tot max 5 microg/kg/min.

Hypertensieve crisis:

Volwassenen:

Intraveneus als infuus: volgens de NIV-richtlijn Hypertensieve crisis (pdf 3 MB, 2010): 0,3-10 microg/kg lichaamsgewicht/min, zo nodig elke 5 min verhogen met 0,5 microg/kg/min.

Kinderen van 0-18 jaar:

Intraveneus als infuus: volgens het kinderformularium van het NKFK: 0,5-8 microg/kg lichaamsgewicht/min, toegediend onder IC-bewaking. De maximale dosis zo kort mogelijk toedienen, omdat de maximale capaciteit om cyanide te bufferen al na 1 uur wordt bereikt bij de maximale infusiesnelheid.

Verminderde nierfunctie: Bij kinderen > 3 maanden en een creatinineklaring < 30 ml/min/m2 max. 48 uur gebruiken of bepaal de thiocyanaatspiegel.

Toedieningsinformatie:

  • Toedienen middels i.v. infusie met behulp van een perfusor.
  • Nitroprusside dient beschermd te worden tegen licht, dit kan door gebruik te maken van gekleurde spuiten en slangen.

Bijwerkingen

De belangrijkste bijwerkingen zijn (ernstige) hypotensie (vooral bij te snelle toediening) en symptomen van intoxicatie als gevolg van cyanide. Dit laatste kan zich uiten in de vorm van hartkloppingen, aritmieën, tachycardie (wordt tegengegaan door een β–blokker), hypoventilatie, verminderde zuurstofopname, hoofdpijn, helderrood veneus bloed, metabole acidose, verhoogde lactaatwaarde, methemoglobinemie, ademhalingsverlamming, insulten en coma; dit kan soms fataal zijn. De kans op een cyanide-intoxicatie is kleiner bij een lage dosering, korte toedieningsduur en bij gelijktijdige toediening met thiosulfaat. Door (ernstige) hypotensie op zichzelf kunnen o.a. de volgende symptomen optreden: misselijkheid, braken, (overmatig) zweten, hoofdpijn, hartkloppingen, angst, rusteloosheid, spiertrekkingen, buikpijn, retrosternale druk en duizeligheid. Langdurige hypotensie kan irreversibel ischemisch letsel (aan hart, hersenen), met fatale afloop, veroorzaken.

Tevens kunnen symptomen van een thiocyanaat-intoxicatie optreden (eerder bij een verminderde nierfunctie), zoals zwakte, braken, duizeligheid, oorsuizen, hoofdpijn, verminderde eetlust, slaapstoornis, zenuwachtigheid, vermoeidheid, misselijkheid, braken, diarree, incontinentie, desoriëntatie, (toxische) psychose, paralyse en coma; zeer hoge serumconcentraties van thiocyanaat kunnen leiden tot overlijden. De kans op een thiocyanaat-intoxicatie is kleiner bij een lage dosering, korte toedieningsduur. In zeldzame gevallen kunnen hoge serumconcentraties thiocyanaat ook leiden tot hypothyroïdie, door remming van de jodiumopname door de schildklier.

Verder zijn de volgende bijwerkingen gemeld: (overmatig) blozen, bradycardie, veranderingen in het ECG. Verhoging van de intracraniële druk met daardoor een afname van de cerebrale bloedstroomsnelheid. Miose, hyperreflexie, verwardheid, hallucinaties. Tachyfylaxie. Verstopte neus. Buikkrampen, ileus. Huiduitslag. Reacties op de infusieplaats (zoals pijn, roodheid, jeuk). Verminderde trombocytenaggregatie.

Interacties

Comedicatie met fosfodi-esterase-5-remmers (zoals sildenafil) is gecontra-indiceerd vanwege potentiëring van het hypotensieve effect met plotselinge en langdurige bloeddrukdaling tot gevolg. Dit effect kan nog optreden als nitroprusside wordt toegediend in de 24 uur ná toediening van sildenafil of vardenafil, en 48 uur na toediening van tadalafil.

Comedicatie met andere bloeddrukverlagende middelen (waaronder ook sedativa en anesthetica) kan additionele bloeddrukverlaging geven.

Zwangerschap

Nitroprusside passeert de placenta.
Teratogenese: Onvoldoende gegevens bij de mens. Bij dieren geen tekenen van teratogeen effect.
Farmacologisch effect: Kan mogelijk ophoping van cyanide en bradycardie bij de foetus veroorzaken.
Advies: Volgens de NIV-richtlijn Hypertensieve crisis (2010) is gebruik gecontra-indiceerd vanwege het risico van cyanidetoxiciteit bij de foetus.

Lactatie

Overgang in de moedermelk: Ja, de metabolieten thiocyanaat en cyanide.
Farmacologisch effect: Cyanideverbindingen worden goed geabsorbeerd, de mogelijkheid van cyanidetoxiciteit bij de zuigeling is niet uitgesloten.
Advies: Het gebruik van dit geneesmiddel óf het geven van borstvoeding is gecontra-indiceerd.

Contra-indicaties

  • compensatoire hypertensie zoals door coarctatie van de aorta of (intrapulmonale) arterioveneuze shunt;
  • opticusatrofie van Leber;
  • tabaksamblyopie;
  • vitamine B12-deficiëntie;
  • metabole acidose;
  • hypothyroïdie.

Zie voor meer contra-indicaties de rubrieken Zwangerschap, Lactatie en Interacties.

Waarschuwingen en voorzorgen

Wees voorzichtig bij een leverfunctiestoornis omdat nitroprusside vooral door leverenzymen wordt gemetaboliseerd. Bij ernstige leverinsufficiëntie is er meer kans op een cyanide-intoxicatie.

Wees tevens voorzichtig bij een nierfunctiestoornis vanwege meer kans op een thiocyanaat-intoxicatie. Monitor de thiocyanaatwaarden extra.

Bij gebruik van nitroprusside bij een ACS extra voorzichtig zijn omdat abrupte bloeddrukdaling tot verergering van de ischemie kan leiden. In vergelijking met nitroglycerine vergroot nitroprusside bij patiënten met coronairlijden de ischemische schade aan het myocard in de acute fase van het hartinfarct.

Voorzichtig toepassen bij cerebrale doorbloedingsstoornissen vanwege een mogelijke afname van de cerebrale bloedstroomsnelheid.

Wees met name bij aandoeningen met een verhoogde intracraniële druk alert op een (extra) toename van de intracraniële druk.

Controleer regelmatig de zuur-basebalans.

Overdosering

Symptomen
Van respectievelijk een cyanide- of thiocyanaatvergiftiging, de mogelijke gevolgen van overdosering van nitroprusside, staan beschreven in de rubriek Bijwerkingen.

Het optreden van intoxicatie door cyanide is afhankelijk van de duur van de behandeling en de dosis. Kortstondige behandeling met 2,5 microg/kg lichaamsgewicht/min is veilig.

Therapie
Specifiek antidotum voor een cyanidevergiftiging is hydroxocobalamine.

Zie voor meer informatie over de symptomen en behandeling de monografie op toxicologie.org/cyanide-cyaanverbindingen.

Eigenschappen

Stikstofmonoxide-(NO-)donor. Nitroprusside is een krachtige vaatverwijder met ongeveer evenveel effect op het veneuze als arteriële vaatbed. Venodilatatie leidt tot een afname van de bij de indicaties toegenomen 'preload' (vullingsdruk) van het hart. Dilatatie van de arteriolen leidt tot bloeddrukverlaging, afname van de perifere arteriële weerstand en verlaging van de 'afterload' van het hart. Nitroprusside leidt ook tot dilatatie van de grote kransslagaders. Het veroorzaakt verder reflectoire stimulatie van het sympathisch zenuwstelsel, met tot gevolg: tachycardie en stimulatie van de reninesecretie, met name in alerte toestand. Het hartminuutvolume blijft in een gezond hart vrijwel ongewijzigd, bij hartfalen kan het toenemen, afhankelijk van de aanvangssituatie. Verder heeft nitroprusside in vitro een remmend effect op de trombocytenaggregatie, en verlaagt het in vivo het aantal circulerende trombocytenaggregaten.

Werking: direct (binnen 30 sec), het effect is maximaal na 2 min en houdt na het staken van de infusie nog enkele (1-3) min aan.

Kinetische gegevens

Metaboliseringwordt snel omgezet in weefsels en erytrocyten tot cyanogeen. Dit wordt in de lever door het enzym rhodanase gemetaboliseerd tot thiocyanaat. Hiervoor moeten voldoende zwaveldonoren (zoals thiosulfaat of cysteïne) beschikbaar zijn.
Eliminatieals thiocyanaat met de urine. Thiocyanaat kan door dialyse uit de circulatie worden verwijderd.
T 1/22,7-7 dagen (thiocyanaat); verlengd bij nierfunctiestoornis en hyponatriëmie.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

nitroprusside hoort bij de groep vasodilatantia, direct werkend.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Geneesmiddelgroep

Indicaties

Externe links