koortsconvulsies

Advies

Er is geen behandeling specifiek voor koortsconvulsies. Coupeer een febriele status epilepticus zoals een ‘reguliere’ status epilepticus met diazepam rectaal of midazolam buccaal/nasaal/intramusculair. Diazepam rectiolen of midazolam nasaal kunnen als noodmedicatie worden meegegeven voor behandeling van een recidief koortsconvulsie met status epilepticus. Preventief gebruik van antipyretica is niet effectief in het voorkomen van een koortsconvulsie en wordt niet aangeraden.

Behandelplan

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    Typische koortsconvulsies:

    • Geef uitleg over:
      • het veelvuldig voorkomen van koortsconvulsies;
      • de onschuld van een typische koortsconvulsie;
      • de ineffectiviteit van antipyretica in het voorkomen van een koortsconvulsie;
      • dat aanvullend onderzoek in principe niet nodig is.
    • Behandel zo nodig de oorzaak van koorts.

    Atypische koortsconvulsies:

    • Geef uitleg over koortsconvulsies en verwijs naar de tweedelijnszorg voor nader onderzoek.
    • Behandel zo nodig de oorzaak van koorts.

    Ga naar stap 2 indien de convulsie niet binnen 5 minuten spontaan eindigt.

    Toelichting

    Zie voor de symptomen van een (a)typische koortsconvulsie symptomen.

    Convulsies zijn voor ouders vaak alarmerend en indrukwekkend om te zien. Besteed aandacht aan het informeren van ouders met behulp van de folder en/of verwijs naar thuisarts.nl-koortsstuip. Leg uit dat koortsconvulsies in principe goedaardig zijn [1-6], in principe geen hersenbeschadiging veroorzaken en geen invloed op te ontwikkeling hebben. Er is nog nooit een kind overleden aan een koortsconvulsie [2]. Bij een atypische koortsconvulsie, problemen in de voorgeschiedenis of epilepsie bij eerstegraads familieleden is er meer kans op het ontwikkelen van epilepsie [4].

    Alternatieve manieren om de koorts te laten zakken, zoals afsponzen met lauw water, zijn niet effectief en vergroten het ongemak van kinderen. Kleding tijdens koorts moet gericht zijn op comfort van het kind, niet op het proberen te verlagen van de koorts [3].

  2. Geef een benzodiazepine-agonist

    Coupeer een febriele status epilepticus met:

    Overweeg het meegeven van noodmedicatie (diazepam rectiole of midazolam nasaal) bij een eventueel recidief.

    Ga naar de volgende stap indien de status epilepticus aanhoudt.

    Toelichting

    De meeste koortsstuipen stoppen vanzelf. Indien de convulsie niet binnen 5 minuten spontaan eindigt moet het medicamenteus gecoupeerd worden. Praktisch gezien is dit wanneer de arts het kind ziet tijdens een aanval [6]. De NHG-richtlijn (2016) geeft diazepam rectaal aan als eerste keus voor de behandeling van een koortsconvulsie [4,7]. Indien toediening van diazepam niet mogelijk is adviseert het NHG om midazolam buccaal of i.m. te geven [4].

    De NVN-richtlijn (2016) adviseert voor de behandeling van een kind met status epilepticus buiten het ziekenhuis om midazolam in plaats van diazepam rectaal te overwegen als eerste behandeling [1]. De NVK-richtlijn (2013) geeft midazolam als eerste keus aan [3].

    Indien de status epilepticus binnen het ziekenhuis is, adviseert de NVN-richtlijn (2016) om midazolam nasaal, buccaal of i.m. te geven. Indien er i.v.-toegang is kan midazolam of lorazepam i.v. gegeven worden [1].

    Midazolam is niet voor een status epilepticus geregistreerd maar wordt in de praktijk (met name de tweedelijnszorg) vaak gebruikt voor de indicatie (febriele) status epilepticus.

    Als noodmedicatie kan diazepam rectiole of midazolam nasaal worden meegegeven in het geval dat een recidief koortsconvulsie langer dan 5 minuten aanhoudt. Na toedienen duurt het 5–10 minuten tot de aanval stopt. Geef aan ouders zowel mondelinge als schriftelijke toelichting over het gebruik.

    In de Nederlandse praktijk wordt in de tweedelijnszorg in toenemende mate midazolam nasaal als noodmedicatie meegegeven omdat het makkelijker (minder stigmatiserend) is in gebruik. De houdbaarheid is echter minder lang. Dit is nog niet opgenomen in de richtlijnen. Het NHG heeft als aanbeveling om diazepam als noodmedicatie aan ouders mee te geven [4].

  3. Herhaal benzodiazepine-agonist

    Als de status epilepticus aanhoudt, herhaal de toediening van:

    • diazepam rectiole na 10 minuten of
    • midazolam buccaal/nasaal/intramusculair na 5 minuten

    Overschrijd de totale maximale hoeveelheid niet.

    Verwijs met spoed naar de tweedelijnszorg indien de status epilepticus binnen 15 minuten niet gestopt is [4,7].

    Let op

    Dien niet vaker dan twee keer noodmedicatie (diazepam of midazolam) toe in verband met meer kans op ademdepressie [4,6,7].

    Toelichting

    De NVN- en NVK-richtlijnen adviseren voor zowel midazolam als diazepam een herhaalinterval van 5 minuten [1,3].

  4. Behandel in tweedelijnszorg

    Tweedelijnszorg: behandel status epilepticus volgens het NVK behandelplan Epileptische aanvallen: Status epilepticus, bij kinderen.

Preventief gebruik van antipyretica is niet effectief in het voorkomen van een koortsconvulsie en wordt niet aangeraden.

Anti-epileptica hebben in principe géén plaats in de behandeling van (typische) koortsconvulsies en worden afgeraden [1,2].

Toelichting

Gebruik van een antipyreticum ter preventie van een koortsconvulsie wordt niet aanbevolen omdat er geen bewijs is dat dit de kans op een recidiefconvulsie verlaagt [1–5]. Geef paracetamol of eventueel ibuprofen (alleen bij kinderen ouder dan 1 jaar) indien er sprake is van pijn [4].

Bij recidieven van een koortsconvulsie met status epilepticus, bij een afwijkend EEG of als behandeling van een epilepsiesyndroom hebben anti-epileptica wel een plaats.

Achtergrond

Definitie

Een koortsconvulsie, ook wel koortsstuip genoemd, wordt gedefinieerd als een convulsie geassocieerd met koorts zonder aanwijzingen voor een infectie van het centrale zenuwstelsel of een acute elektrolytstoornis [1,4]. Ze treden op bij kinderen tussen de 6 maanden en 6 jaar oud [1,4,5]. De literatuur varieert maar koortsconvulsies treden het vaakst op bij kinderen in de leeftijd van 1,5 tot 2 jaar [2,4]. Ongeveer een derde van de kinderen maakt in de volgende koortsepisode een recidief mee, de meesten binnen 6 maanden [1,4].

Koorts wordt gedefinieerd als (bij voorkeur rectale) lichaamstemperatuur ≥ 38 °C [2,3]. Vanwege het gebruiksgemak wordt de temperatuur vaak via het oor gemeten. Bij kinderen jonger dan 3 maanden moet de temperatuur uitsluitend rectaal gemeten worden [4].

De pathofysiologie is nog onvolledig bekend maar gedacht wordt dat door de verandering van temperatuur een soort kortsluiting van de elektrische functie van de (nog niet uitgerijpte) hersenen ontstaat [2]. Een koortsconvulsie komt het vaakst voor aan het begin van een koortsepisode en kan het eerste signaal van een onderliggende ziekte zijn, soms zelfs enkele uren voordat de koorts ontstaat [2,4].

Een meningitis of encefalitis dient uitgesloten te worden.

Symptomen

Kenmerken van convulsies zijn krampen, schokkende bewegingen, schuim rond de mond, rood- en blauwverkleuring van de huid, ingehouden-, oppervlakkige- of stotende ademhaling, bewustzijnsverlies, open of omhoog gedraaide ogen en urine-incontinentie. Na de convulsie kan een postictale periode volgen waarin het kind slap is, niet reageert en diep slaapt. Koortsconvulsies kunnen aan de hand van de symptomen worden onderverdeeld in typische en atypische koortsconvulsies [1,2,4,5].

Typische koortsconvulsies:

  • zijn gegeneraliseerd (met een tonisch-, klonisch- en postictaal gedeelte);
  • duren korter dan 15 minuten;
  • treden éénmaal per 24 uur op en niet vaker dan eenmaal per koortsperiode;
  • treden op bij koorts ≥ 38 °C;
  • hebben géén postictale parese (uitvalsverschijnselen);
  • treden op bij kinderen zonder voorgeschiedenis van neurologische aandoeningen;
  • kinderen zijn volledig hersteld (inclusief herstel van postictale periode) binnen 60 minuten.

Atypische koortsconvulsies:

  • hebben focale kenmerken en/of zijn éénzijdig;
  • duren langer van 15 minuten;
  • treden vaker dan 1 keer op in de koortsperiode [1,4,5], en zijn zeker atypisch indien het recidief binnen 24 uur is;
  • hebben postictale uitvalsverschijnselen;
  • treden op bij kinderen met een neurologische aandoening in de voorgeschiedenis;
  • kinderen zijn onvolledig hersteld na 60 minuten;
  • treden op bij kinderen jonger dan 6 maanden of ouder dan 6 jaar.

De kans op een recidief is groter bij een atypische koortsconvulsie, waarbij ook meer kans is op onderliggende pathologie zoals meningitis, encefalitis of een epilepsiesyndroom [4].

Behandeldoel

Het behandeldoel bij een status epilepticus is om het insult te couperen.

Uitgangspunten

De behandeling van een typische koortsconvulsie is expectatief waarbij eventueel noodmedicatie voor een potentiële status epilepticus wordt mee gegeven. Indien de convulsie niet binnen 5 minuten spontaan eindigt moet deze medicamenteus gecoupeerd worden met diazepam of midazolam. Bij een typische koortsconvulsie wordt geen aanvullend onderzoek verricht [1,2]. Een EEG geeft geen informatie over de kans op een recidief of het ontwikkelen van epilepsie [2]. Antipyretica ter preventie van een (recidief) koortsconvulsie worden niet aanbevolen bij gebrek aan bewijs voor effectiviteit [1-5].

Bij een atypische koortsconvulsie wordt aanvullend onderzoek verricht. Onderliggende oorzaken kunnen worden behandeld.

Geneesmiddelen

benzodiazepine agonistenToon kosten

Literatuur

  1. NVN-richtlijn Epilepsie, hoofdstuk Epilepsiesyndromen (bij kinderen) & anti-epileptica, subhoofdstuk Koortsconvulsies (2016). Te vinden via epilepsie.neurologie.nl.
  2. ziektebeelden/epilepsie/koortsstuip, 2015 bijgewerkt www.kinderneurologie.eu.
  3. NVK Koorts in de tweede lijn bij kinderen 0-16 jaar (2013).
  4. NHG-Standaard Kinderen met koorts (rubriek Koortsconvulsie); derde herziening, 2016.
  5. Hijdra A, Koudstaal PJ, Roos RAC. Neurologie, zesde herziene druk, 2015. Reed Business Education, Amsterdam (pagina 297, 305).
  6. NVK richtlijn Epileptische aanvallen/status epilepticus > 1 maand (2013)
  7. NHG Farmacotherapeutische richtlijn Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties (2012).

Zie ook

Geneesmiddelgroep

Vergelijken

koortsconvulsies vergelijken met een andere indicatie.