Geneesmiddelenoverzicht

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

prazepam

oraal

  • Reapam

Toon indicaties

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Werking

Werkingsmechanisme

  • Benzodiazepine-agonisten versterken selectief de remmende werking van GABA (γ-aminoboterzuur) op de benzodiazepinereceptor in het GABAA-receptor-chloride-ionofore complex in bepaalde hersenstructuren. GABA opent chloridekanalen, waardoor hyperpolarisatie van de celmembraan optreedt met als gevolg een remming van de excitatie van de betreffende cellen.

Effect

  • anticonvulsief;
  • anxiolytisch;
  • slaapbevorderend;
  • spierrelaxerend.

Meer informatie

Benzodiazepinen bezitten kwalitatief dezelfde werkzaamheid. Mogelijke verschillen in anxiolytische, spierrelaxerende, anticonvulsieve en slaapbevorderende eigenschappen zijn niet overtuigend aangetoond. Door farmacokinetische verschillen onderscheiden de diverse benzodiazepinen zich in snelheid van inwerkingtreding en werkingsduur.

Benzodiazepine

T1/2 (uur)

Actieve metaboliet

T1/2 metaboliet (uur)

alprazolam

12–15

nee

bromazepam

10–25

ja

chloordiazepoxide

10–25

ja

40–100

clobazam

20–40

ja

30–50

clorazepinezuur

2–3

ja

42–96

diazepam

20–70

ja

36

lorazepam

10–20

nee

oxazepam

5–15

nee

prazepam

42–100

ja

120+

Farmacokinetiek benzodiazepinen, toegepast als anxiolyticumVergroot tabel

Benzodiazepine

T1/2 (uur)

Tmax (uur)

Actieve metaboliet

Ultrakortwerkend

brotizolam

4–7

1

ja

midazolam

1–4 (0,8–1)*

0,3

ja

zolpidem

2–5

1,5

nee

Kortwerkend

flunitrazepam

10–40**

1

ja

loprazolam

5–15 (6–8)*

2–5

ja

lorazepam

10–20

2

nee

lormetazepam

10

2

nee

oxazepam

5–15

2

nee

temazepam

7–11

0,8

nee

zopiclon

5–8

1.5

nee

Middellangwerkend

nitrazepam

20–30

1

nee

Langwerkend

diazepam

20–70 (36)*

1

ja

flurazepam

(40–120)*

1,5

ja

Farmacokinetiek van benzodiazepine-agonisten, toegepast als hypnoticumVergroot tabel

* Tussen haakjes de halfwaardetijd van de actieve metaboliet. ** Groot verdelingsvolume; verdelingshalfwaardetijd is 3 uur.

Typerende bijwerkingen

Relatief frequent:

  • slaperigheid en sufheid overdag, vermoeidheid, verminderde alertheid;
  • ongunstige effecten op de psychomotoriek, spierverslapping, duizeligheid;
  • anterograde amnesie, verwardheid en desoriëntatie (m.n. ouderen);
  • afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen;
  • tolerantie voor het hypnotisch effect (na ca. 2 weken);
  • paradoxale reacties zoals rusteloosheid, prikkelbaarheid, agressie, woede-uitbarstingen, nachtmerries, hallucinaties, psychosen (m.n. bij ouderen en kinderen);
  • afname REM-slaap en diepe slaap.

Minder frequent:

  • convulsies;
  • ademhalingsdepressie (bij COPD en slaapapneu);
  • zelden paradoxale reacties zoals depressie en suïcidale gedachten.

Meer informatie

Ongunstige effecten op de psychomotoriek, spierverslapping, sedatie overdag en duizeligheid kunnen leiden tot vermindering van de rijvaardigheid, tot heupfracturen bij ouderen door een groter risico op vallen en tot verminderde vaardigheid in het bedienen van machines, ook bij jonge patiënten [3].

Afhankelijkheid en onthoudingsverschijnselen: Zowel psychische als lichamelijke afhankelijkheid komen voor bij gebruik van benzodiazepinen. De kans hierop neemt toe bij hogere doseringen en langere behandelduur; benzodiazepinen met een korte halfwaardetijd geven direct bij stoppen onthoudingsverschijnselen, bij benzodiazepinen met een lange halfwaardetijd (inclusief metabolieten) zijn de onthoudingsverschijnselen beter te hanteren bij afbouwen. Onthoudingsverschijnselen als gevolg van lichamelijke afhankelijkheid treden pas op na langdurig gebruik en variëren in soort en ernst. Te denken valt aan paniek, slapeloosheid, hartkloppingen, zweten, tremoren, gastro-intestinale ontregelingen, agressie, fotofobie, metaalsmaak, hypersensitiviteit voor aanraking en pijn, griepachtige spierpijn, motorische onhandigheid, algehele malaise met verlies van eetlust [1,2,3].

Voor kwetsbare ouderen zijn de belangrijkste bijwerkingen: slaperigheid overdag, duizeligheid, spierzwakte, ataxie, verwardheid, verminderde alertheid, en anterograde amnesie. Bij hoge doseringen kunnen bij ouderen paradoxale reacties, zoals acute opwinding, optreden. Verschillende studies laten zien dat benzodiazepinen bij ouderen het risico van vallen en fracturen verhogen en de cognitieve functie verminderen [1,2].

Toepasbaarheid

Over het gebruik bij ouderen staat in het Ephor-rapport Anxiolytica (pdf 0,23 MB) en Hypnotica (pdf 0,32 MB) meer informatie.

Literatuur

  1. Ephor-rapport Anxiolytica, 2011 (pdf 0,23 MB).
  2. Ephor-rapport Hypnotica, 2011 (pdf 0,32 MB).
  3. NHG-Standaard Slaapproblemen en slaapmiddelen (tweede herziening). Huisarts Wet 2014;57:352-61.
  4. Brunton LL, et al. (eds). Goodman & Gilman’s The pharmacological basis of therapeutics. 12th ed. New York: McGraw-Hill, 2011.
  5. Aronson JK, et al. (eds). Meyler's side effects of drugs. 16th ed. Amsterdam: Elsevier, 2016.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook