estradiol (transdermaal)

Samenstelling

Zie voor hulpstoffen de productinformatie van CBG/EMA of raadpleeg een apotheker.

Estradiol pleister (als hemihydraat) Diverse fabrikanten

Toedieningsvorm
Pleister met gereguleerde afgifte
Sterkte
50 microg/etmaal, 100 microg/etmaal

De oppervlakte van resp. 20 cm² en 40 cm² bevat 200 microg/cm².

Lenzetto (als hemihydraat) Gedeon Richter Benelux Sprl.

Toedieningsvorm
Spray voor transdermaal gebruik
Sterkte
1,53 mg/dosis
Verpakkingsvorm
flacon 56 doses

Oestrogel (als hemihydraat) Besins Healthcare Netherlands

Toedieningsvorm
Gel voor transdermaal gebruik
Sterkte
0,6 mg/g
Verpakkingsvorm
flacon 80 g + doseerpomp

Eén pompdosering geeft 1,25 g gel met daarin 0,75 mg estradiol.

Systen Theramex Ireland Limited

Toedieningsvorm
Pleister met gereguleerde afgifte
Sterkte
50 microg/etmaal, 75 microg/etmaal, 100 microg/etmaal

De oppervlakte van resp. 16 cm², 24 cm² en 32 cm² bevat 200 microg/cm².

Uitleg symbolen

XGVS Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
OTC 'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Bijlage 2 Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Aanvullende monitoring Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

estradiol (transdermaal) vergelijken met een ander geneesmiddel.

Advies

Ernstige climacterische klachten (zoals door de vrouw ervaren) kunnen worden behandeld met hormoonsuppletie, waarbij na 3 maanden evaluatie plaatsvindt. Vrouwen zonder uterus worden alleen behandeld met een oestrogeen (estradiol). Kies voor estradiol transdermaal bij vrouwen met meer kans op veneuze trombo-embolie (zoals BMI > 30 kg/m²). Vrouwen met een uterus worden behandeld met een combinatie van een oestrogeen en een progestageen. In de perimenopauze wordt een progestageen cyclisch toegevoegd. In de postmenopauze wordt een continu combinatiepreparaat geadviseerd. Bij urogenitale atrofie bij postmenopauzale vrouwen kan een lokaal oestrogeen worden gebuikt.

Er is geen plaats meer voor oestrogenen bij de preventie van postmenopauzale osteoporose vanwege de ernstige langetermijncomplicaties. Voor de keuze van de juiste standaardbehandeling, zie Osteoporose.

Indicaties

Pleister, gel

  • Hormoonsuppletietherapie (HST) bij symptomen van oestrogeendeficiëntie bij postmenopauzale vrouwen (ten minste 6 maanden sinds de laatste menstruatie).
  • Preventie van postmenopauzale osteoporose, bij veel kans op fracturen, terwijl andere middelen ter preventie van osteoporose zijn gecontra-indiceerd of niet worden verdragen.

Spray

  • Hormoonsuppletietherapie (HST) bij symptomen van oestrogeendeficiëntie bij postmenopauzale vrouwen (ten minste 6 maanden sinds de laatste menstruatie of een operatieve menopauze).

Gerelateerde informatie

Dosering

Let op: Bij vrouwen met een intacte uterus of een voorgeschiedenis van endometriose, de oestrogeenbehandeling combineren met een progestageen gedurende 12–14 dagen per behandelcyclus van 28 dagen.

Klap alles open Klap alles dicht

Symptomen van oestrogeendeficiëntie

Volwassenen

Pleister: 1 pleister 2×/week aanbrengen (= elke 3–4 dagen). Beginnen met een pleister die 50 microg per 24 uur afgeeft. Zo nodig na 2–3 weken de dosering aanpassen, afhankelijk van de effectiviteit en tekenen van intolerantie. Maximale dosis: 100 microg per dag.

Spray: begindosering 1 verstuiving (= 1,53 mg estradiol) 1×/dag op de onderarm of binnenzijde van de dij. Na onafgebroken gebruik van ten minste 4 weken, de dosering zo nodig op geleide van respons verhogen tot max. 3 verstuivingen (= 4,59 mg estradiol) 1×/dag.

Gel: volgens de Praktische handleiding hormoonsuppletietherapie (2020): 1-2 pompdoseringen (= 0,75-1,5 mg estradiol) 1×/dag, verdeeld over de intacte huid aan de binnen- en buitenkant van de arm van pols tot schouder en/of aan de binnenkant van de dij (zo veel als mogelijk uitwrijven). Zo nodig na 6 weken de dosis aanpassen, afhankelijk van klinische symptomen.

Preventie postmenopauzale osteoporose

Volwassenen

Pleister: 1 pleister 2×/week aanbrengen (= elke 3–4 dagen). Beginnen met een pleister die 50 microg per 24 uur afgeeft. Zo nodig na 2–3 weken de dosering aanpassen. Maximale dosis: 100 microg per dag.

Gel: volgens de Praktische handleiding hormoonsuppletietherapie (2020): 2 pompdoseringen (= 1,5 mg estradiol) 1×/dag, verdeeld over de intacte huid aan de binnen- en buitenkant van de arm van pols tot schouder en/of aan de binnenkant van de dij (zo veel als mogelijk uitwrijven).

Wanneer beginnen: Bij geen voorafgaande hormoonsuppletietherapie (HST) of bij overschakeling van een continu gecombineerde HST, de behandeling beginnen op een willekeurige dag. Bij overstappen van een continue sequentiële HST, de behandeling beginnen op de dag direct na afronding van de voorafgaande cyclus.

Aanbrengen pleister

De pleister op schone, droge, onbeschadigde huid plakken; kies hierbij een plaats die weinig plooien vormt tijdens het bewegen (buik, bovenbeen, bil, lage rugstreek; niet op de borsten). De toedieningsplaats afwisselen. De pleister mag worden gedragen tijdens het baden. Het lichaamsdeel waarop de pleister zich bevindt, niet blootstellen aan direct zonlicht.

Bij vergeten van een pleisterwisseling, de pleister alsnog zo snel mogelijk aanbrengen. De volgende pleister aanbrengen volgens het oorspronkelijke behandelschema. Er is meer kans op onregelmatige bloeding en 'spotting'.

Bij losraken van de pleister, dezelfde pleister opnieuw aanbrengen; zo nodig een nieuwe aanbrengen. De volgende pleister aanbrengen volgens het oorspronkelijke behandelschema.

Aanbrengen spray

De spray aanbrengen op de droge en intacte huid van de binnenzijde van de onderarm of de binnenzijde van de dij. Bij een dosering van 2 of 3 verstuivingen per dag, deze aanbrengen op aangrenzende, niet-overlappende gebieden van 20 cm². De toedieningsplek ca. 2 minuten laten drogen en daarna bedekken met kleding. Gedurende 1 uur na het aanbrengen de toedieningsplek niet wassen of aan laten raken door anderen. Ook gedurende 1 uur geen zonnebrandcrème aanbrengen.

Een gemiste dosis zo snel mogelijk alsnog aanbrengen, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis op het gebruikelijke tijdstip. Bij overslaan van een dosis is er meer kans op onregelmatige bloeding en 'spotting'.

Aanbrengen gel

De gel in een dunne laag aanbrengen op de schone, droge en intacte huid van de hele arm aan de binnen- en buitenkant van pols tot schouder en/of aan de binnenkant van de dij. Het gebied van toediening moet zo groot mogelijk zijn. Niet aanbrengen op of nabij de huid van de borsten of vagina. Na het aanbrengen de handen wassen met water en zeep.

De toedieningsplek ca. 5 minuten laten drogen en daarna bedekken met kleding. Gedurende 1 uur na het aanbrengen de behandelde huid niet wassen of andere huidproducten op aanbrengen. Ook gedurende 1 uur na aanbrengen huidcontact met andere personen vermijden.

Een gemiste dosis kan binnen 12 uur alsnog worden aangebracht. Indien > 12 uur te laat, de dosis overslaan. Bij overslaan van een dosis is er meer kans op onregelmatige bloeding en 'spotting'.

Bijwerkingen

Zeer vaak (> 10%): jeuk of huiduitslag op de plaats waar de pleister is aangebracht.

Vaak (1–10%): depressie, stemmingswisselingen. Migraine, duizeligheid, hoofdpijn. Visuele stoornissen. Misselijkheid, buikpijn, diarree. Jeuk, huiduitslag. Artralgie. Pijnlijke of gevoelige borsten, vergrote borsten, endometriumhyperplasie, dysmenorroe, menorragie, onregelmatig vaginaal bloedverlies incl. 'spotting', leukorroe. Verandering in lichaamsgewicht, vochtretentie met perifeer oedeem. Erytheem, oedeem of andere reactie op de plaats waar de pleister is aangebracht.

Soms (0,1-1%): genitale candidiase. Overgevoeligheid. Slapeloosheid. Vertigo. Veneuze trombo-embolie, hartkloppingen, hypertensie. Braken, dyspepsie, flatulentie. Erythema nodosum, urticaria, huidirritatie. Myalgie. Goedaardige borsttumor, verkleuring van de borsten, afscheiding uit de borsten, verhoogd volume van uteriene fibroïden, leiomyoom, poliepen in de baarmoederhals, ovariële cyste, vaginitis. (Gegeneraliseerd) oedeem, pijn in de oksels, asthenie. Stijging γ-GT of bloedcholesterol.

Zelden (0,01-0,1%): mammacarcinoom, endometriumcarcinoom. Glucose-intolerantie. Angst, verandering in libido. (Verergering van) epilepsie. Cerebrovasculair accident, myocardinfarct. Intolerantie voor contactlenzen. Opgeblazen buik. Cholelithiase, cholestase, geelzucht, afwijkende levertests. Angio-oedeem, huidverkleuring, hirsutisme, acne. Spierkrampen, botpijn. Verandering in vaginale afscheiding, PMS-achtige klachten. Vermoeidheid.

Verder zijn gemeld: anafylactische of anafylactoïde reactie, contacteczeem, alopecia, chloasma, fibrocysteuze borstaandoening.

Interacties

Gelijktijdig gebruik van leverenzyminducerende stoffen zoals bosentan, sint-janskruid, anti-epileptica (bv. fenobarbital, fenytoïne, carbamazepine) en antibacteriële/antivirale middelen (bv. rifampicine, rifabutine, nevirapine, efavirenz) kan de werkzaamheid doen afnemen. Ritonavir heeft ook een inducerend effect.

Oestrogenen verhogen hormoonbindende globulineconcentraties, waaronder corticoïdbindend globuline, geslachtshormoonbindend globuline en thyroxinebindend globuline.

Gedurende één uur na aanbrengen van de spray geen zonnebrandcrème aanbrengen, omdat de absorptie van estradiol met 10% kan dalen.

Bij gebruik van de gel wordt gelijktijdig gebruik van medicatie die de huidaanmaak verandert (bv. cytostatica) ontraden. Tevens gebruik vermijden van middelen die de barrièrefunctie van de huid veranderen (huidreinigers met oppervlakte-actieve stoffen (bv. natriumlaurylsulfaat) of benzalkoniumchloride, huidproducten met een hoog alcoholgehalte, adstringentia, zonbescherming en keratolytica zoals salicylzuur of melkzuur); de transdermale flux van estradiol kan wijzigen.

Zwangerschap

Gezien de geregistreerde indicatie niet van toepassing.

Lactatie

Gezien de geregistreerde indicatie niet van toepassing.

Contra-indicaties

  • actuele of doorgemaakte veneuze trombo-embolie (diepveneuze trombose, longembolie);
  • actuele of recent doorgemaakte arteriële trombo-embolische aandoening (bv. angina pectoris, myocardinfarct);
  • aanwezigheid van een trombofiele aandoening (bv. proteïne C-, proteïne S-, of antitrombinedeficiëntie);
  • acute leveraandoening (in de anamnese) zolang de leverfunctiewaarden niet zijn genormaliseerd;
  • oestrogeenafhankelijke tumor (zoals endometriumcarcinoom);
  • mammacarcinoom in de anamnese;
  • onbehandelde hyperplasie van het endometrium;
  • onverklaarde genitale bloeding;
  • acute porfyrie.

Waarschuwingen en voorzorgen

Controle: Beoordeel voortzetting van de behandeling periodiek, op zijn minst jaarlijks. Controleer de patiënt extra bij één van de volgende aandoeningen (i.v.m. terugkeren of verergeren) in de voorgeschiedenis:

  • uterusmyomen of endometriose,
  • endometriumhyperplasie,
  • risicofactoren voor trombo-embolische aandoeningen,
  • risicofactoren voor oestrogeengevoelige tumoren (mammacarcinoom bij eerstegraads familielid),
  • hypertensie,
  • leveraandoening,
  • cholelithiase,
  • diabetes mellitus met of zonder vasculaire symptomen,
  • migraine of ernstige hoofdpijn,
  • systemische lupus erythematodes,
  • epilepsie,
  • astma,
  • otosclerose.

Wees voorzichtig bij een verminderde hart- of nierfunctie, omdat oestrogenen vochtretentie kunnen veroorzaken. Wees voorzichtig bij bestaande hypertriglyceridemie wegens meer kans op pancreatitis. Bij predispositie voor chloasma direct zonlicht vermijden.

Staak de behandeling direct in de volgende gevallen:

  • tekenen van trombose;
  • significante stijging van de bloeddruk;
  • geelzucht of achteruitgang van de leverfunctie;
  • voor het eerst optreden van migraine–achtige hoofdpijn;

De kans op mammacarcinoom neemt geleidelijk toe bij gebruik van oestrogeensuppletie, vooral in combinatie met een progestageen (in studies werd dit na 1-4 jaar van gebruik statistisch waarneembaar). Deze toegenomen kans neemt geleidelijk af na staken van de hormoonsuppletie. Indien langer dan 5 jaar gebruikt, kan het extra risico nog 10 jaar of langer aanhouden. De radiologische detectie van mammacarcinoom kan worden bemoeilijkt door toename van de dichtheid van weefsel op mammografische beelden, vooral door gecombineerd oestrogeen-progestageen gebruik.

Mogelijk neemt de kans op ovariumcarcinoom geleidelijk licht toe.

De kans op veneuze trombo–embolie neemt toe, met name in het eerste jaar; risicofactoren zijn een hogere leeftijd, positieve familie-anamnese, immobilisatie, obesitas (BMI > 30 kg/m²), systemische lupus erythematodes, carcinoom en mogelijk varicosis. Indien na een electieve operatieve ingreep langdurige immobilisatie is te verwachten, eventueel de suppletie vier tot zes weken vóór de ingreep onderbreken. Een risico van transdermale toediening is onbekend.

Bij vrouwen met een intacte uterus is er meer kans op endometriumhyperplasie en -carcinoom, wanneer gedurende een langere periode alleen oestrogenen worden gebruikt. Additionele toediening van een progestageen beschermt tegen dit vergrote risico. Bij vrouwen die een hysterectomie in verband met endometriose hebben ondergaan, overwegen om een progestageen toe te voegen aan oestrogeensuppletie, indien er nog endometriosehaarden aanwezig zijn. Als doorbraakbloedingen of 'spotting' optreden na geruime tijd van therapie of aanhouden na het stoppen van de behandeling, dan nader onderzoek verrichten om maligniteit van het endometrium uit te sluiten.

De kans op een ischemisch CVA neemt vooral toe bij een hogere leeftijd.

Er zijn enige aanwijzingen voor een toegenomen kans op dementie bij vrouwen die met HST zijn gestart op een leeftijd > 65 jaar.

Waarschuwingen bij de spray en gel

Laat anderen, vooral kinderen, en huisdieren niet in contact komen met de huid waarop de spray of gel is aangebracht; bedek de toedieningsplek met kleding. Als iemand onbedoeld in contact is gekomen met de behandelde huid (die niet is gewassen of bedekt met kleding), dient diegene de in contact gekomen huid zo snel mogelijk te wassen met water en zeep. Er zijn meldingen van borstontwikkeling en knobbels in de borst bij prepuberale meisjes, vroege puberteit, alsook gynaecomastie en knobbels in de borst bij prepuberale jongens, na onbedoelde secundaire blootstelling aan het oestrogeen in de spray. In de meeste gevallen verdween het na verwijdering van de blootstelling.

Een beperkte hoeveelheid gegevens wijst erop dat de snelheid en mate van opname van estradiol bij gebruik van de spray kan verminderen bij overgewicht en obesitas; dosisaanpassing kan nodig zijn.

Wees voorzichtig met het gebruik van de spray bij extreme temperaturen, zoals bij het zonnebaden of in de sauna.

Er is weinig ervaring met gebruik van de spray of gel bij vrouwen > 65 jaar.

Hulpstoffen: De spray en gel bevatten ethanol; vermijd open vuur, roken of het gebruik van bepaalde apparaten (bv. föhn) totdat de applicatie is opgedroogd.

Eigenschappen

Meest actieve natuurlijk oestrogeen. Het substitueert voor het verlies aan eigen oestrogeenproductie bij postmenopauzale vrouwen, waardoor menopauzale klachten worden verlicht. Oestrogenen gaan verlies van botmassa door menopauze of ovariëctomie, tegen.

Kinetische gegevens

Overig door de transdermale toediening geen 'first pass'-effect.
Overig steady-state-concentratie wordt bij gebruik van de spray na ca. 7–8 dagen bereikt en bij gebruik van de gel na ca. 3-5 dagen.
Metabolisering in de lever en andere organen omzetting in minder actieve of inactieve metabolieten, waaronder estron, estriol, catecholoestrogenen en verschillende oestrogeensulfaten en -glucuroniden; via meerdere CYP iso-enzymen, voornamelijk CYP3A4. Een deel van de metabolieten ondergaat een enterohepatische kringloop.
Eliminatie vnl. met de urine, onveranderd en als metabolieten. Na verwijdering van de pleister daalt de estradiolserumconcentratie binnen 24 uur tot de uitgangswaarde; na stopzetten van de spray duurt dit meer dan één week, en bij de gel ca. 76 uur.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

estradiol (transdermaal) hoort bij de groep oestrogenen.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Geneesmiddelgroep

Indicaties

Externe links