Samenstelling

Andriol (undecanoaat in olie) Merck Sharp & Dohme bv

Toedieningsvorm
Capsule 'Testocaps'
Sterkte
40 mg

Androgel Goodlife Healthcare bv.

Toedieningsvorm
Gel
Sterkte
16,2 mg/g
Verpakkingsvorm
flacon 88 g + doseerpomp

Bevat tevens: ethanol. Eén pompdosering geeft 1,25 g gel met daarin 20,25 mg testosteron.

Toedieningsvorm
Gel
Sterkte
25 mg
Verpakkingsvorm
in sachet à 2,5 g

Bevat tevens: ethanol.

Toedieningsvorm
Gel
Sterkte
50 mg
Verpakkingsvorm
in sachet à 5 g

Bevat tevens: ethanol.

Nebido (undecanoaat in olie) Bayer bv

Toedieningsvorm
Injectievloeistof
Sterkte
250 mg/ml
Verpakkingsvorm
ampul 4 ml

Bevat tevens: benzylbenzoaat.

Sustanon Aspen Pharma Trading Limited

Toedieningsvorm
Injectievloeistof '250'
Sterkte
250 mg/ml
Verpakkingsvorm
ampul 1 ml

Bevat: testosteronpropionaat 30 mg, -fenylpropionaat 60 mg, -isocaproaat 60 mg, –decanoaat 100 mg in olie. Bevat tevens: arachideolie, benzylalcohol.

Testim Ferring bv

Toedieningsvorm
Gel
Sterkte
10 mg/g
Verpakkingsvorm
tube 5 g

Bevat tevens: propyleenglycol, ethanol.

Tostran Prostrakan

Toedieningsvorm
Gel
Sterkte
20 mg/g
Verpakkingsvorm
flacon 60 g + doseerpomp

Bevat tevens: propyleenglycol, ethanol, butylhydroxytolueen. Eén pompdosering geeft 0,5 g gel met daarin 10 mg testosteron.

Uitleg symbolen

Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

Advies

Testosteronpreparaten kunnen toegepast worden bij aangetoond klassieke vormen van testosterondeficiëntie (primair, secundair of tertiair hypogonadisme), wanneer dit gepaard gaat met klinische symptomen en een andere oorzaak voor de symptomen is uitgesloten. De in Nederland beschikbare testosteronpreparaten zijn in therapeutisch opzicht gelijkwaardig. Factoren die kunnen meespelen in de keuze van de toedieningsvorm zijn toedieningsfrequentie, ongunstige reacties op specifieke toedieningsvormen en patiëntvoorkeur. Er is geen plaats voor testosteronsuppletietherapie in de behandeling van hypogonadisme als gevolg van het natuurlijke verouderingsproces (“late-onset hypogonadisme”, “anti-aging” of “andropauze”).

Indicaties

Capsule: primaire en secundairetestosterondeficiëntie bij de man.

Gel en injectievloeistof: hypogonadisme bij de man, veroorzaakt door een tekort aan testosteron, bevestigd door klinische gegevens en twee afzonderlijke bepalingen van het testosterontekort.

Dosering

Toepassen onder controle van testosteronspiegels en symptomen.

Klap alles open Klap alles dicht

Testosterondeficiëntie:

Volwassenen:

Oraal: Capsule (undecanoaat in olie): de dosering vaststellen op grond van de ernst van de klachten en de reactie. Gewoonlijk 120–160 mg per dag gedurende 2–3 weken; onderhoudsdosering: 40–120 mg per dag. De capsules tijdens de maaltijd zo nodig met wat water innemen en zonder kauwen doorslikken, bij voorkeur de helft 's morgens en de andere helft 's avonds; bij een oneven aantal capsules het grootste deel 's morgens.

I.m. (propionaat, fenylpropionaat, isocaproaat, decanoaat): gewoonlijk 250 mg (= 1 ml) eenmaal per 3 weken diep i.m.

I.m. (undecanoaat): 1000 mg (= 4 ml) eenmaal per 10–14 weken zeer langzaam en diep in de gluteale spier. Het eerste toedieningsinterval kan voor een snel bereiken van een steady-state evt. worden teruggebracht tot minimaal 6 weken. Streefwaarden serumtestosteron: onderste derde van het normale bereik.

Transdermaal: Gel: Androgel sachets en Testim: 50 mg (= 5 g gel) 1×/dag aanbrengen, op ongeveer hetzelfde tijdstip, bij voorkeur 's ochtends. De dosering aanpassen op geleide van de klinische of biologische respons, tot max. 100 mg (= 10 g gel) per dag. Vanaf de derde dag (Androgel) of 7–14 dagen (Testim) na begin van de behandeling 's ochtends vóór het aanbrengen, de testosteronconcentratie in plasma meten gedurende bijvoorbeeld een week. Bij gebruik van Androgel de dosering in stappen van 25 mg (1 sachet à 2,5 g gel) verhogen of verlagen. De gel als dunne laag, zonder wrijven, aanbrengen op een schone, droge en intacte huid op beide schouders, of beide armen of op de buik.

Androgel gelpomp: 40,5 mg (= 2 pompdoseringen) 1×/dag aanbrengen, op ongeveer hetzelfde tijdstip, bij voorkeur 's ochtends. De dosering aanpassen op geleide van de klinische of biologische respons, tot max. 81 mg (4 pompdoseringen) per dag. Vanaf de derde dag na begin van de behandeling 's ochtends vóór het aanbrengen, de testosteronconcentratie in plasma meten. De dosering in stappen van 20,25 mg (= 1 pompdosering) verhogen of verlagen. De behandeling staken als de testosteronspiegel niet binnen het normale bereik komt. De gel als dunne laag, zonder wrijven, aanbrengen op een schone, droge en intacte huid op beide schouders en bovenarmen.

Tostran: 60 mg (= 3 g gel) 1×/dag aanbrengen, op ongeveer hetzelfde tijdstip, bij voorkeur 's ochtends. Bij eenmaal indrukken van de zuiger van de flacon wordt 10 mg testosteron (0,5 g gel) afgegeven. Circa 14 dagen na start van de behandeling de testosteronconcentratie in serum meten 2 uur na aanbrengen van de gel. Indien de concentratie tussen 5–15 microg/l ligt, de dosis van 60 mg testosteron/dag niet aanpassen; indien de concentratie < 5 microg/l is, de dosering verhogen naar maximaal 80 mg/dag (= 4 g gel); indien >15 microg/l de dosis verlagen naar 40 mg testosteron/dag. De gel aanbrengen op de intacte huid van afwisselend de buik (de gehele dosis over een gebied van minimaal 10 bij 30 cm) of de binnenkant van beide dijen (aan elke kant de helft van de totale dosis over een gebied van minimaal 10 bij 15 cm).

Gel niet aanbrengen op de geslachtsdelen. Bij voorkeur tot zes (Androgel, Testim) of twee (Tostran) uur na het aanbrengen niet baden of douchen. Incidenteel baden of douchen tussen 2 en 6 uur na het aanbrengen van de gel (Androgel) heeft geen invloed op het verloop van de behandeling. Om testosteronoverdracht naar anderen te voorkomen: handen wassen met water en zeep na aanbrengen, behandelde zones met kleding bedekken nadat de gel is opgedroogd (na 3–5 min) en een douche nemen voorafgaand aan lichamelijk contact.

Bijwerkingen

Transdermale toediening: Zeer vaak (≥ 10%): reacties op de aanbrengplaats (incl. overgevoeligheid, erytheem, huiduitslag, jeuk, droge huid, paresthesie).

Vaak (1–10%): stijging Hb, erytrocytenaantal en hematocrietwaarden, verandering lipidenprofiel. Stemmingswisselingen, affectieve stoornis, boosheid, agressie, ongeduld, slapeloosheid, abnormale dromen, hoger libido. Hoofdpijn, duizeligheid, geheugenverlies, hyperesthesie. Hypertensie. Diarree. Acne, haaruitval, urticaria, huidlaesies, contacteczeem, wijzigingen in de haarkleur. Toename van mannelijke haarverspreiding. Stijging PSA, prostaataandoening. Gynaecomastie (kan langdurig blijven voortbestaan bij behandeling voor hypogonadisme), mastodynie. Perifeer oedeem.

Soms (0,1–1%): jeuk. Maligne hypertensie, opvliegers/blozen, flebitis. Pijn in de mond, opgezette buik. Gevoelige tepels, pijn in de testikels, erectietoename.

Zeer zelden (< 0,01%): azoöspermie.

Verder zijn gemeld: polycytemie, anemie. Depressie, angst. Diepveneuze trombose. Dyspneu. Misselijkheid. Skeletspierpijn. Verstoorde urinelozing, prostaatvergroting. Asthenie, malaise, hyperhidrose, oedeem. Gewichtstoename.

Intramusculaire toediening: Vaak (1–10%): polycytemie, stijging Hb, erytrocytenaantal en hematocrietwaarden. Gewichtstoename, opvliegers. Acne. Stijging PSA, benigne prostaathyperplasie. Reacties op de injectieplaats (pijn, jeuk, erytheem, hematoom, irritatie).

Soms (0,1–1%): overgevoeligheid. Toegenomen eetlust. Stijging HbA1c, cholesterol en triglyceriden. Depressie, emotiestoornis, slapeloosheid, rusteloosheid, agressie, prikkelbaarheid. Hoofdpijn, migraine, tremor. Hart- of vaataandoening, hypertensie, duizeligheid. Bronchitis, sinusitis, hoest, dyspneu, snurken, dysfonie. Misselijkheid, diarree. Afwijkende leverfunctie, stijging ASAT. Alopecia, erytheem, huiduitslag, jeuk, droge huid. Spierkramp of -pijn, stijfheid van de skeletspieren, gewrichtspijn, pijn in de ledematen, stijging creatinekinase. Verminderde urinevorming, urineretentie, urinewegaandoening, nycturie, dysurie. Intra-epitheliale neoplasie van de prostaat, prostaatinduratie, prostatitis, prostaataandoening, veranderingen in het libido, pijn in de testikels, borstinduratie, borstpijn, gynaecomastie, stijging serumconcentratie testosteron en estradiol. Vermoeidheid, asthenie, hyperhidrose, nachtelijk zweten.

Algemeen (frequentie onbekend): progressie van subklinisch prostaatcarcinoom. Nervositeit, vijandigheid, angst, slaapapneu. Gegeneraliseerde paresthesie. Hirsutisme, seborroe. Frequenter optredende erecties, priapisme, urinewegobstructie. Geelzucht.

Bij een hoge dosering is de spermatogenese tijdelijk afwezig of verminderd en kan de omvang van de testikels afnemen. Water- en zoutretentie met oedeem kan ontstaan bij hoge doses of langdurige toediening. Verder zijn een enkele maal levertumoren beschreven bij behandeling met overmatige doses testosteron.

Bij prepuberale jongens zijn gemeld: voortijdige geslachtelijke rijping, vergroting van de penis, frequenter optredende erecties en voortijdige sluiting van de epifysairschijven.

Door het olie-achtige oplosmiddel in de capsules kunnen deze gastro-intestinale klachten veroorzaken (zoals buikpijn en diarree).

Interacties

Androgenen kunnen de gevoeligheid voor orale anticoagulantia verhogen, zodat het nodig kan zijn de dosering van het anticoagulans te verminderen; frequente controle van de INR wordt aanbevolen. Het hypoglykemisch effect van bloedglucoseverlagende middelen kan worden versterkt. Gelijktijdig gebruik met ACTH of corticosteroïden kan oedeemvorming versterken; wees voorzichtig met name bij hart-, lever- of nieraandoeningen.

Zwangerschap

Gezien de geregistreerde indicatie niet van toepassing. Bij mannen kan testosteronsuppletietherapie op reversibele wijze de spermatogenese verminderen. Zwangere vrouwen dienen elk contact met plaatsen waar de gel is aangebracht te vermijden vanwege mogelijke virilisatie van de foetus.

Lactatie

Testosteron is niet geïndiceerd voor behandeling van vrouwen en mag niet worden gebruikt tijdens borstvoeding.

Contra-indicaties

  • prostaat- en mammacarcinoom bij de man (in de anamnese);
  • levertumoren (in de anamnese);
  • Sustanon: pinda– of soja–allergie;
  • Testim: soja-allergie.

Waarschuwingen en voorzorgen

Vóór behandeling pre-existent prostaatkanker uitsluiten; androgenen kunnen de progressie van subklinisch prostaatkanker en goedaardige prostaathyperplasie versnellen. Bij goedaardige prostaathyperplasie kan acute obstructie van de urethra optreden; in dat geval, evenals bij priapisme of oligospermie, de behandeling onderbreken en bij eventuele hervatting lagere doses gebruiken. Tijdens behandeling prostaatklier en borst ten minste eenmaal per jaar controleren (rectaal toucher, serum-PSA), bij ouderen en risicopatiënten tweemaal per jaar, bij gebruik van de Sustanon injectievloeistof of Andriol capsules gedurende het eerste jaar, elke 3 maanden. Bij langdurige behandeling de volgende parameters periodiek controleren: hemoglobine, hematocriet (om polycytemie te onderkennen), leverfunctie en serumlipiden (bij gebruik van de injectievloeistof, het eerste jaar elke 3 maanden, vervolgens jaarlijks). Bij leververgroting of het vermoeden van een intra-abdominale bloeding de aanwezigheid van een levertumor overwegen en in dat geval de toediening staken.

De serumcalciumspiegel regelmatig controleren indien er kans op hypercalciëmie bestaat door botmetastasen. Bij (latent) hartfalen, ischemisch hartlijden, gestoorde nier- of leverfunctie, hypertensie, epilepsie en migraine regelmatig controleren, omdat androgenen vochtretentie kunnen veroorzaken. Indien bij patiënten met een ernstige hart-, lever of nieraandoening oedeem optreedt, de toediening staken. Vooral bij obesitas en chronische longziekten in de anamnese kunnen testosteronesters het slaapapneu syndroom induceren of verergeren.

Tijdens een behandeling met androgenen kan het PBI ('protein-bound iodine') dalen; dit heeft geen klinische betekenis. Testosteronplasmaconcentraties behoren bij behandeling met testosteron in het normale bereik te liggen. Consensus over de specifieke leeftijdsgebonden plasmareferentiewaarden ontbreekt; wel is duidelijk dat de fysiologische serumtestosteronwaarden afnemen met de toename van de leeftijd.

Klinische symptomen zoals prikkelbaarheid, nervositeit, gewichtstoename, verlengde of frequente erecties kunnen gevolg zijn van overmatige blootstelling aan androgeen die een dosisaanpassing vereist.

Voor Nebido en Tostran ontbreekt de ervaring bij mensen met gestoorde nier- of leverfunctie. Er is weinig ervaring met het gebruik bij mannen > 65 jaar. Er is onvoldoende klinische ervaring bij jongens onder de 18 jaar. Toepassing van androgenen bij prepuberale jongens dient onder zorgvuldige controle plaats te vinden om voortijdige sluiting van de epifysairschijven of voortijdige geslachtelijke rijping te voorkomen.

Waarschuwingen m.b.t. de toediening: De intramusculaire toediening van het undecanoaat moet zeer langzaam plaatsvinden, omdat zelden pulmonale micro-embolie van de olie-achtige oplossing kan optreden met reversibele symptomen zoals hoest, dyspneu, malaise, overmatig zweten, pijn op de borst, duizeligheid, paresthesie of syncope. Daarom is observatie nodig gedurende en direct na injectie. Bij gebruik van de gel kan door nauw huid-op-huid contact testosteron worden overgebracht en resulteren in toename van de testosteronspiegel in serum en bijwerkingen bij herhaald contact (onopzettelijke androgenisatie). De gel daarom niet voorschrijven indien de kans aanzienlijk is dat de veiligheidsvoorschriften niet worden opgevolgd (bv. zwaar alcoholisme, druggebruik, ernstige psychiatrische aandoeningen). De gel bevat alcohol, en is daarom ontvlambaar.

Testosteronsuppletietherapie kan een positief resultaat geven bij dopingtests.

Eigenschappen

Androgeen. Testosteron is met de belangrijkste metaboliet dihydrotestosteron verantwoordelijk voor de ontwikkeling en handhaving van primaire en secundaire geslachtskenmerken. Het vervult ook functies in o.a. de huid, spieren, lever, nieren, en het skelet, beenmerg en centrale zenuwstelsel. Bij behandeling van primair hypogonadisme wordt normalisatie van gonadotropineniveaus gezien. Tevens leidt suppletietherapie bij hypogonadale volwassen mannen tot toename van spiermassa, vermindering van de hoeveelheid lichaamsvet, toename van de botdichtheid en verbetering van het seksueel functioneren, inclusief libido en erectiele functie. Werking: de undecanoaat-ester is oraal werkzaam omdat die gedeeltelijk wordt opgenomen in chylomicronen en met de lymfe in de systemische circulatie komt, waardoor de inactivering in de lever minder is. Na i.m. injectie van het estermengsel werkt propionaat snel en kort, de werking van fenylpropionaat en isocaproaat treedt later in en houdt langer aan, de werking van het decanoaat treedt nog later in; de werking van het mengsel duurt circa 3 weken (Sustanon '250'). De werking van testosteron-undecanoaat duurt ca. 10-14 weken (Nebido).

Kinetische gegevens

Resorptiede resorptie na orale toediening is sterk wisselend en mede afhankelijk van de hoeveelheid vet in de voeding.
F1–14% (gel).
OverigNa twee dagen gebruik van de gel in sachet is de serumconcentratie stabiel. Na het stoppen met de gel daalt de testosteronconcentratie in plasma na circa 24 uur en is tussen 72 en 96 uur gedaald tot de uitgangswaarde.
T max4–5 uur na toediening van 80–160 mg oraal onder steady-state omstandigheden; na i.m. toediening: 24–48 uur (Sustanon), 7 dagen (Nebido).
V d1,0 l/kg (oudere mannen).
Eiwitbindingca. 98%, waarbij ca. 40% aan geslachtshormoonbindende globuline (SHBG).
Metaboliseringin darmwand en lever voornamelijk tot dihydrotestosteron en estradiol als belangrijkste actieve metabolieten.
Eliminatiemet de urine (90%), vnl. als geconjugeerde metabolieten; met de feces (6%), na enterohepatische circulatie.
T 1/210 tot 100 min.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

testosteron hoort bij de groep androgenen.

testosteron vergelijken met een ander geneesmiddel

Zie ook