koolteer

Samenstelling

Koolteer vaselinecrème/zinkoxidepasta/zalf FNA Formularium der Nederlandse Apothekers

Toedieningsvorm
Vaselinecrème (10%)
Sterkte
bevat solutio carbonis detergens100 mg/g

Basis: Vaselinelanettecrème FNA. Conserveermiddel: propyleenglycol

Toedieningsvorm
Vaselinecrème (20%)
Sterkte
bevat solutio carbonis detergens 200 mg/g

Basis: Vaselinelanettecrème FNA. Conserveermiddel: propyleenglycol

Toedieningsvorm
Pasta (3%)
Sterkte
bevat pix lithanthracis 30 mg/g

Basis: Zinkoxidepasta FNA.

Toedieningsvorm
Pasta (5%)
Sterkte
bevat pix lithanthracis 50 mg/g

Basis: Zinkoxidepasta FNA.

Toedieningsvorm
Zalf (10%)
Sterkte
bevat solutio carbonis detergens 100 mg/g

Basis: Lanettezalf FNA.

Toedieningsvorm
Zalf (20%)
Sterkte
bevat solutio carbonis detergens 200 mg/g

Basis: Lanettezalf FNA.

Uitleg symbolen

XGVS Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
OTC 'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Bijlage 2 Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Aanvullende monitoring Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

koolteer vergelijken met een ander geneesmiddel.

Advies

Vanwege praktische bezwaren (vieze geur, bruinverkleuring huid, kleding en voorzorgsmaatregelen vóór applicatie) en de beschikbaarheid van meer praktische behandelalternatieven, worden teerpreparaten in de eerstelijnszorg niet aangeraden, behalve de shampoo met koolteer voor de behaarde hoofdhuid.

Koolteer kan als aanvulling op de behandeling van therapieresistent constitutioneel eczeem in de tweedelijnszorg worden toegepast. Het kan in combinatie met UV-straling tot fototoxische reacties leiden.

Koolteer kan bij hardnekkige vormen van chronische plaque-psoriasis in de tweedelijnszorg worden gebruikt in combinatie met UVB-bestraling of PUVA, na overweging van de therapeutische noodzaak.

Indicaties

  • Chronisch eczeem (zalf, vaselinecrème).
  • Klinisch gebruik: eczeem en psoriasis (pasta).

Gerelateerde informatie

Dosering

Blootstelling van behandelde huid aan zonlicht vermijden, ook achter glas, tijdens behandeling én tot enkele dagen (vaselinecrème/zalf met koolteeroplossing) tot weken (pasta met pix lithanthracis ) na gebruik; zie de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen voor meer informatie.

Niet gebruiken op een beschadigde, nattende huid in de anogenitale regio of nabij ogen.

Klap alles open Klap alles dicht

Chronisch eczeem:

Aanvankelijk vaselinecrème, zalf 10 %, bij onvoldoende effect vaselinecrème, zalf 20 %: 1–2×/dag dun aanbrengen. Bij gebruik 1×/dag ‘s avonds aanbrengen vanwege de geur. De veiligheid bij gebruik gedurende meerdere maanden is niet vastgesteld.

Bij gebruik in combinatie met dermatocorticosteroïden: aanbrengen op de corticosteroïdvrije dagen.

Psoriasis en eczeem (klinisch gebruik):

Pasta: 1–2×/dag dun aanbrengen. Bij gebruik 1×/dag ‘s avonds aanbrengen vanwege de geur. De veiligheid bij gebruik gedurende meerdere maanden is niet vastgesteld.

Bij gebruik in combinatie met dermatocorticosteroïden: aanbrengen op de corticosteroïdvrije dagen.

Toedieningsinformatie: gebruik nabij en contact met de ogen (via vingers), slijmvliezen (o.a. neus, mond) en wondjes vermijden. Dun aanbrengen; bij te dik aanbrengen neemt het risico op bijwerkingen toe, terwijl de werking gelijk blijft of kan verminderen. Bij aanbrengen plastic handschoen of een vingercondoom gebruiken om verkleuring van vingers en nagels te voorkomen. Om vlekken op kleding en beddegoed te voorkomen de plekken afdekken, indien mogelijk, met een droog gaasje.

Bijwerkingen

Meer informatie over een aantal van de hier genoemde bijwerkingen is te vinden onder de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen.

Zeer vaak (> 10%): verkleuring van huid en haren. Huidirritatie, vooral aan het begin van de behandeling. Folliculitis, na enkele maanden gebruik, m.n. bij aanbrengen op de sterk behaarde huid. Huidverbranding, huiduitslag, jeuk, erytheem en andere huidverkleuringen na blootstelling aan zonlicht/zonnebank.

Zelden (0,01-0,1%): overgevoeligheidsreacties.

Zwangerschap

Teratogenese: Bij de mens, onvoldoende gegevens. Sommige polyaromatische koolwaterstoffen (PAK’s) in koolteer zijn carcinogeen. In dermatologische studies zijn geen aanwijzingen voor een vergroot risico op maligniteit bij therapeutisch gebruik van koolteer op de huid. De lipofiele PAK's in koolteer worden door de huid goed opgenomen.
Advies: Veiligheidshalve gebruik ontraden.

Lactatie

Overgang in de moedermelk: Onbekend. Sommige polyaromatische koolwaterstoffen in koolteer zijn carcinogeen. In dermatologische studies zijn geen aanwijzingen voor een vergroot risico op maligniteit bij therapeutisch gebruik van koolteer op de huid. Blootstelling via de melk na cutaan gebruik lijkt niet waarschijnlijk.
Advies: Weeg het risico van het gebruik van dit geneesmiddel in combinatie met het geven van borstvoeding af.
Overig: Niet op of rond de tepels smeren en direct huidcontact tussen baby en ingesmeerde plek vermijden.

Contra-indicaties

  • xeroderma pigmentosum, dysplastisch naevus syndroom, basaalcel naevus syndroom;
  • blootstelling aan zonlicht/zonnebank; zie ook de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen;
  • beschadigde of nattende huid;
  • gebruik in de anogenitale regio of nabij ogen;
  • gebruik op slijmvliezen.

Waarschuwingen en voorzorgen

Toedieningsinformatie: gebruik nabij en contact met de ogen (bv. via vingers), slijmvliezen (o.a. neus, mond) en wondjes vermijden; bij contact overvloedig uitspoelen met water. Niet gebruiken op een beschadigde, nattende huid en in de anogenitale regio. Dun aanbrengen; bij te dik aanbrengen neemt het risico op bijwerkingen toe, terwijl de werking gelijk blijft of kan verminderen. Bij aanbrengen plastic handschoen of een vingercondoom gebruiken om verkleuring van vingers en nagels te voorkómen.

Fotosensibilisatie: blootstelling van behandelde huid aan zonlicht/zonnebank vermijden, ook achter glas, tijdens behandeling én tot enkele dagen (vaselinecrème/zalf met koolteeroplossing) tot weken (pasta met pix lithanthracis ) ná gebruik vanwege snellere (ernstige) huidverbranding en meer kans op huiduitslag, jeuk, erytheem en andere huidverkleuringen (door reactie met UVA-straling). De koolteer moet eerst geheel met de huid zijn afgeschilferd. Combinatie met UVB-bestraling wordt nog wel gebruikt in de tweedelijnszorg bij hardnekkige vormen van psoriasis.

Huidirritatie treedt vooral in het begin van de behandeling op en neemt daarna af. Bij aanhoudende of nieuw optredende huidirritatie het gebruik staken.

Wees voorzichtig bij astma; de hyperreactiviteit van de luchtwegen kan toenemen bij blootstelling aan koolteerpreparaten.

Veiligheid lange termijn: bij dierproeven is een kankerverwekkend effect van koolteer bewezen. Bij mensen is dat alleen beschreven bij industriële expositie en niet als gevolg van therapeutische toepassing op de huid.

Huidverkleuring en vlekken: koolteer heeft een onaangename geur, veroorzaakt verkleuring van huid, haren en nagels en geeft (permanente) bruinzwarte vlekken op textiel (kleding, beddengoed). De behandelde plekken eventueel afdekken met een droog gaasje. Vlekken op textiel kunnen soms verwijderd worden door te wassen op 90 °C. De verkleuring van de huid slijt na enige tijd af.

Eigenschappen

Koolteer is een complex mengsel van polyaromatische koolwaterstoffen (PAK’s), fenolen en heterocyclische verbindingen. De werking is grotendeels toe te schrijven aan de PAK’s die goed in de huid worden opgenomen. In de huidcel binden ze met het DNA, waardoor celdeling en ontsteking worden geremd. Tevens heeft koolteer een vasoconstrictieve, jeukstillende, adstringerende en zwak antiseptische werking. Het exacte werkingsmechanisme bij psoriasis is onbekend, maar berust waarschijnlijk op anti-proliferatieve en anti-inflammatoire effecten. Bij constitioneel eczeem herstelt koolteer de barrièrefunctie van de huid, doordat het de aanmaak van barrière-eiwitten verhoogt. Daarnaast remt koolteer de aanmaak van chemokinen en vermindert het zo de ontsteking bij eczeem.

Koolteeroplossing (solutio carbonis detergens) is het alcoholisch extract van ruwe koolteer (pix lithanthracis). De oplossing heeft de voorkeur vanwege de minder onaangenaame geur en kleur, maar is minder effectief dan de pix lithanthracis.

Kinetische gegevens

Resorptiegoed door de huid (PAK’s).
Eliminatievia urine.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

koolteer hoort bij de groep Koolteerpreparaten.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Geneesmiddelgroep

Indicaties

Externe links