Geneesmiddelen

Stofnaam

Geneesmiddel

Indicatie

Toediening

abemaciclib

Verzenios

oraal

acalabrutinib

Calquence

oraal

afatinib

Giotrif

oraal

alectinib

Alecensa

oraal

asciminib

Scemblix

oraal

avapritinib

Ayvakyt

oraal

axitinib

Inlyta

oraal

binimetinib

Mektovi

oraal

bosutinib

Bosulif

oraal

brigatinib

Alunbrig

oraal

cabozantinib

Cabometyx, Cometriq

oraal

ceritinib

Zykadia

oraal

cobimetinib

Cotellic

oraal

crizotinib

Xalkori

oraal

dabrafenib

Finlee, Tafinlar

oraal

dacomitinib

Vizimpro

oraal

dasatinib

Dasatinib, Sprycel

oraal

encorafenib

Braftovi

oraal

entrectinib

Rozlytrek

oraal

erlotinib

Erlotinib, Tarceva

oraal

everolimus (bij maligne aandoening)

Afinitor, Everolimus, Votubia

oraal

fedratinib

Inrebic

oraal

gefitinib

Gefitinib, Iressa

oraal

gilteritinib

Xospata

oraal

ibrutinib

Imbruvica

oraal

idelalisib

Zydelig

oraal

imatinib

Glivec, Imatinib

oraal

lapatinib

Tyverb

oraal

larotrectinib

Vitrakvi

oraal

lenvatinib

Kisplyx, Lenvima

oraal

lorlatinib

Lorviqua

oraal

midostaurine

Rydapt

oraal

neratinib

Nerlynx

oraal

nilotinib

Tasigna

oraal

nintedanib (bij interstitiële longziekte)

Ofev

oraal

nintedanib (bij maligne aandoening)

Vargatef

oraal

osimertinib

Tagrisso

oraal

palbociclib

Ibrance

oraal

pazopanib

Votrient

oraal

pemigatinib

Pemazyre

oraal

pirtobrutinib

Jaypirca

oraal

ponatinib

Iclusig

oraal

regorafenib

Stivarga

oraal

ribociclib

Kisqali

oraal

ruxolitinib

Jakavi

oraal

selpercatinib

Retsevmo

oraal

sorafenib

Nexavar, Sorafenib

oraal

sunitinib

Sunitinib, Sutent

oraal

temsirolimus

Torisel

parenteraal (inj./inf.)

tepotinib

Tepmetko

oraal

tivozanib

Fotivda

oraal

trametinib

Mekinist, Spexotras

oraal

tucatinib

Tukysa

oraal

vandetanib

Caprelsa

oraal

vemurafenib

Zelboraf

oraal

zanubrutinib

Brukinsa

oraal

Een volledig overzicht van alle indicaties per geneesmiddel kunt u vinden in de geneesmiddelteksten.

Werking

Werkingsmechanisme

De proteïnekinaseremmers zijn geneesmiddelen die één of meerdere groepen van proteïnekinasen remmen en worden doorgaans toegepast bij diverse soorten carcinomen. Hieronder worden de belangrijkste aangrijpingspunten van de proteïnekinaseremmers aangegeven. Vergroot de tabel voor een overzichtelijke weergave. Zie voor gedetailleerde eigenschappen van een bepaald middel en voor de indicatie(s) de afzonderlijke geneesmiddeltekst.

Aangrijpingspunt

Middelen

Werking

Anaplastisch lymfoom kinase (ALK)

alectinib, brigatinib, ceritinib, crizotinib, entrectinib, lorlatinib

Remming van de ALK-tyrosinekinase-activiteit met als gevolg blokkering van daaropvolgende signaalroutes, waaronder STAT3 en P13K/AKT, en inductie van tumorceldood door apoptose.

BCR-ABL (geproduceerd door het Philadelphia (Ph)-chromosoom).

bosutinib, dasatinib, imatinib, nilotinib, ponatinib

Remming van het abnormale BCR-ABL fusie-eiwit waardoor sterke groei en abnormale ontwikkeling van leukocyten bij CML wordt geremd.

BRAF (in aanwezigheid van BRAF-V600 mutatie).

dabrafinib, encorafenib, regorafenib, sorafenib, vemurafenib

Remming van serine-threoninekinase BRAF, waardoor de RAS-/RAF-/MEK-/ERK-route wordt onderbroken. Gevolg is dat geactiveerde BRAF-eiwitten niet worden gevormd en de celproliferatie en -differentiatie wordt geremd.

Bruton's tyrosinekinase (BTK)

acalabrutinib, ibrutinib, pirtobrutinib, zanubrutinib

Remming van BTK, een signaalmolecuul dat behoort tot de Tec-kinase-familie en betrokken is bij de activatie van routes die noodzakelijk zijn voor de circulatie, chemotaxis en adhesie van B-cellen. Gevolg is remming van proliferatie en overleving van maligne B-cellen. Pirtobrutinib remt naast wild-type BTK ook BTK met een C481-mutatie, die resistentie veroorzaakt tegen de andere BTK-remmers.

c-KIT-receptor (stamcelfactorreceptor), ontstaan door het proto-oncogen c-KIT.

cabozantinib, dasatinib, imatinib, lenvatinib, nilotinib, pazopanib, ponatinib, regorafenib, sorafenib, sunitinib

Remming van de c-KIT-receptor, een tyrosinekinase die functioneel actief is zonder dat activatie door stamcelfactor nodig is. Gevolg is blokkade van verdere signaaltransductie, met als gevolg remming van o.a. tumorgroei en metastasering.

Cyclineafhankelijke kinase (CDK)-4, CDK-6

abemaciclib, palbociclib, ribociclib

Remming van CDK4 en CDK6, die betrokken zijn bij regulering van de celcyclus. Hiermee wordt de voortgang van de G1-fase naar de S-fase van de celcyclus geblokkeerd, met remming van de celproliferatie tot gevolg.

Epidermale groeifactorreceptor (EGFR/HER-1)

afatinib, dacomitinib, erlotinib, gefitinib, lapatinib, neratinib, osimertinib, vandetanib

Remming EGFR, wat leidt tot blokkade van de verdere signaaltransductie, met als gevolg remming tumorgroei, angiogenese en metastasering en toename apoptose bij EGFR-positieve tumoren.

Extracellulaire vasculaire endotheliale groeifactorreceptor (VEGFR)-1, VEGFR-2 en/of VEGFR-3

axitinib, cabozantinib, lenvatinib, midostaurine, nintedanib, pazopanib, ponatinib, regorafenib, sorafenib, sunitinib, tivozanib, vandetanib

Remming tyrosine-kinaseactiviteit VEGFR1, 2 en/of 3, die betrokken zijn bij de neoangiogenese en bijdragen aan de permeabiliteit van tumorweefsel, met als gevolg remming van de tumorgroei en metastatische progressie.

Fosfatidylinositol 3-kinase p110δ (PI3Kδ)

idelalisib

Remming PI3Kδ, dat overactief is bij maligniteiten van B-cellen en een belangrijke rol speelt bij verschillende signaaltransductieroutes. Gevolg is o.a. inductie van apoptose en remming van proliferatie van maligne B-cellen en primaire tumorcellen.

Humane epidermale groeifactorreceptor (HER)-2 (die overexpressie vertoont bij 10–20% van de primaire mammacarcinomen)

lapatinib, neratinib

Binding aan HER2 leidt tot blokkade van verdere signaal-transductieroutes (o.a. via MAP- en PI3-kinase). Gevolg is remming van de groei van tumorcellen en stimulatie van antilichaam-afhankelijke cellulaire cytotoxiciteit in tumorcellen die overexpressie van het HER2-eiwit vertonen.

Janus-geassocieerde kinase (JAK)-1, JAK-2

fedratinib, ruxolitinib

Remming van JAK's, die cytokine- of groeifactorgemedieerde signalen overdragen via de JAK-STAT-route. Gevolg is remming van de celproliferatie bij myeloproliferatieve aandoeningen, die samenhangen met een ontregelde JAK1- en JAK2-signalering.

'Mammalian target of rapamycin' (mTOR)

everolimus

Remming mTOR, een serine-threoninekinase waarvan de activiteit bij een aantal typen kanker is verhoogd. Gevolg is verlaging van de hoeveelheid VEGF en remming van de groei en proliferatie van tumorcellen, endotheelcellen, fibroblasten etc.

Mitogeen-geactiveerd extracellulair signaalgereguleerd kinase (MEK)-1, MEK-2

binimetinib, cobimetinib, trametinib

Remming van MEK-activatie door BRAF en MEK-kinaseactiviteit met als gevolg remming van de celproliferatie van BRAF-V600 gemuteerde melanomen.

'Plateled derived growth factor'-receptor (PDGFR)

dasatinib, imatinib, lenvatinib, midostaurine, nilotinib, nintedanib, pazopanib, ponatinib, regorafenib, sorafenib, sunitinib, sunitinib

Remming PDGFR, wat leidt tot blokkade van de verdere signaaltransductie, met als gevolg remming van o.a. tumorgroei, angiogenese en metastasering.

proto-oncogentyrosine-proteïnekinase ROS1

entrectinib

Remming van ROS1, wat leidt tot blokkade van de verdere signaaltransductie, met als gevolg remming tumorgroei.

Tropomyosinereceptor-tyrosinekinasen TRKA, TRKB en TRKC (gecodeerd door resp. neurotrofe-tyrosinereceptor-kinasegenen NTRK1, NTRK2 en NTRK3)

entrectinib, larotrectinib

Remming van TRKA, TRKB en TRKC, wat leidt tot blokkade van de verdere signaaltransductie, met als gevolg remming tumorgroei.

'Rearranged during transfection' (RET)-receptor

alectinib, cabozantinib, lenvatinib, ponatinib, regorafenib, selpercatinib, sunitinib, vandetanib

Remming van RET leidt tot blokkade van de 'glial cell line-derived neurotrophic factor' (GDNF)-signaleringsroute, met remming tumorgroei tot gevolg.

'Fms like tyrosine kinase 3' (FLT3)

gilteritinib, midostaurine, sorafenib

FLT3 is een tyrosinekinase dat tot expressie komt op myeloïde progenitorcellen. Door aangrijpen op FLT3 wordt de proliferatie en differentiatie van deze cellen geremd.

Aangrijpingspunten proteïnekinaseremmers (lijst is niet volledig) Vergroot tabel

Typerende bijwerkingen

Het betreft hier een heterogene groep van geneesmiddelen. Zie voor bijwerkingen van deze middelen, de desbetreffende geneesmiddelteksten.