Samenstelling

Raadpleeg voor hulpstoffen een apotheker.

Theofylline Klysma FNA (als megluminezout) Formularium der Nederlandse Apothekers

Toedieningsvorm
Klysma
Sterkte
10 mg/ml
Verpakkingsvorm
flacon 10 ml
Toedieningsvorm
Klysma
Sterkte
30 mg/ml
Verpakkingsvorm
flacon 10 ml
Toedieningsvorm
Klysma
Sterkte
50 mg/ml
Verpakkingsvorm
flacon 10 ml

(Clysma theophyllini)

Uitleg symbolen

XGVS Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
OTC 'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Bijlage 2 Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Aanvullende monitoring Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

Advies

Bij een exacerbatie van astma bij kinderen wordt een kortwerkend β2-sympathicomimeticum (salbutamol, dosisaerosol met voorzetkamer) gegeven. Bij kortdurende of onvolledige verbetering wordt ook een kuur met een oraal corticosteroïd (prednisolon) gegeven. Bij patiënten met ernstige dyspneu en slikproblemen, kan éénmalig dexamethason i.m. worden toegediend.

Indicaties

Klysma

  • Acute astma-aanval bij kinderen, indien een β2-sympathicomimeticum of parasympathicolyticum niet gebruikt kan worden of onvoldoende effectief is.

Gerelateerde informatie

Dosering

Bij dit geneesmiddel wordt (tevens) gedoseerd op geleide van de bloedspiegel; zie voor meer informatie hierover op Theofylline van tdm-monografie.org.

De dosering is individueel, indien mogelijk op geleide van de serumspiegel, en wordt berekend op basis van het lichaamsgewicht. Hierbij het ideale gewicht van de patiënt gebruiken, omdat theofylline zich niet over het vetweefsel verdeelt.

Bij verminderde werkzaamheid, bijwerkingen, veranderen van de dosering en bij langdurig gebruik de serumspiegel regelmatig controleren.

Klap alles open Klap alles dicht

Acute astma-aanval

Kinderen

Rectaal (klysma) 5–6 of 9 mg/kg lichaamsgewicht eenmalig (op grond van de beperkte hoeveelheid gegevens), alleen indien niet reeds theofyllinepreparaten werden gebruikt.

Lagere doseringen zijn nodig bij: hartfalen, ernstige hypoxie, gestoorde leverfunctie, ernstig gestoorde nierfunctie, pneumonie, virale infecties (met name influenza), na vaccinatie tegen tuberculose en influenza en bij gelijktijdig gebruik van geneesmiddelen die het metabolisme van theofylline remmen (zie Interacties). Ook bij koorts kan, door een verminderde klaring, een lagere dosering nodig zijn.

Hogere doseringen zijn nodig bij: roken, regelmatig gebruik van alcohol en bij gelijktijdig gebruik van geneesmiddelen die het metabolisme van theofylline induceren (zie Interacties).

Bijwerkingen

De meest frequente bijwerkingen zijn: misselijkheid, braken, buikpijn, buikkramp, anorexie.

Zelden (0,01-0,1%): overgevoeligheidsreacties.

Verder zijn gemeld: diarree, hoofdpijn, agitatie, tremor, rusteloosheid, slapeloosheid, snelle of onregelmatige hartslag, hartkloppingen, verlaagde bloeddruk, hyperglykemie, hyperurikemie, hyperkaliëmie, polyurie, stijging van de calciumconcentratie en van de creatinineconcentratie en elektrolytstoornissen.

Kinderen zijn bijzonder gevoelig voor centrale bijwerkingen, zoals excitatie; dit gevaar dreigt vooral bij dehydratie, zoals bij braken, diarree en verhoogde diurese.

Reflux-oesofagitis kan optreden of verergeren, omdat theofylline door daling van de sfincterdruk van de oesofagus kan leiden tot reflux van de maaginhoud.

Interacties

Afname theofylline: de concentratie daalt door bepaalde inductoren (carbamazepine, efavirenz, etravirine, fenobarbital, fenytoïne, hypericum, lopinavir, nevirapine, primidon, rifampicine, ritonavir). Bovendien kan theofylline de carbamazepineconcentratie verlagen (incidenteel gemeld) en mogelijk ook de fenytoïneconcentratie. Roken (ook cannabis) versnelt het metabolisme van theofylline.

Toename theofylline: de concentratie stijgt door allopurinol, cimetidine, krachtige CYP1A2-remmers, deferasirox, diltiazem, disulfiram, erytromycine, isoniazide, norfloxacine, 50-pil en verapamil. Bovendien kan theofylline de werking van erytromycine verminderen. Influenzavaccin, bcg-vaccin, propafenon en hoge doses propranolol kunnen de klaring van theofylline verminderen.

Versterkt effect van theofylline: Bij gelijktijdig gebruik met sympathicomimetica is het risico op toxische effecten op het hart verhoogd.

Overige effecten: Gelijktijdig gebruik met lithium kan leiden tot verlaging van de lithiumspiegel. β-sympathicomimetica, coffeïne en vergelijkbare stoffen versterken het effect van theofylline. Bij gelijktijdig gebruik met imipenem is het risico op convulsies mogelijk verhoogd. Het effect van diuretica wordt versterkt.

Zwangerschap

Theofylline passeert de placenta.

Teratogenese: Bij de mens, onvoldoende gegevens.

Farmacologisch effect: Tegen het einde van de zwangerschap kunnen bij de neonaat reversibele farmacologische verschijnselen optreden (prikkelbaarheid, braken, tachycardie, ritmestoornissen) en bij de moeder een weeënremmend effect.

Advies: 1e trimester: gebruik ontraden. 2e en 3e trimester: alleen op strikte indicatie gebruiken; de prenataal blootgestelde neonaat nauwkeurig vervolgen op de effecten van theofylline. De serumspiegels van de moeder controleren in verband met een mogelijk verminderde klaring van theofylline, met name gedurende het laatste trimester.

Lactatie

Overgang in de moedermelk: Ja. De concentratie in de moedermelk bedraagt circa 60–90% van de plasmaconcentratie. Door de verlengde halfwaardetijd en de lagere eiwitbinding in de zuigeling kan de theofyllineconcentratie een therapeutisch niveau behalen.

Farmacologisch effect: Prikkelbaarheid en slaapstoornissen kunnen optreden.

Advies: Zo laag mogelijke dosering gebruiken en zo nodig de plasmaspiegel bij de zuigeling controleren. Indien hogere doseringen nodig zijn, borstvoeding staken. Theofylline vlak na het voeden innemen om piekconcentraties in de melk te vermijden.

Contra-indicaties

  • recent myocardinfarct;
  • acute tachy-aritmie.

Zie ook de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen.

Waarschuwingen en voorzorgen

Therapeutische breedte: Controleer de plasmaconcentratie bij onvoldoende effect van de aanbevolen dosis en in het geval van bijwerkingen, vanwege de smalle therapeutische breedte.

Risicogroepen: Wees voorzichtig bij kinderen, bij instabiele angina pectoris, cardiale aritmie, ernstige hypertensie, hypertrofische obstructieve cardiomyopathie, hyperthyroïdie, epilepsie, ulcus ventriculi of duodeni, porfyrie, chronisch alcoholisme (met leverfalen), (acute ziekten met) koorts, longoedeem, cor pulmonale en hypoxie. Kinderen zijn gevoeliger voor centrale bijwerkingen dan volwassenen, vooral in geval van dehydratie, zoals bij braken, diarree en verhoogde diurese.

Overdosering

Bij plasmaspiegels > 25 mg/l kunnen toxische effecten optreden.

Symptomen

neurologische en cardiovasculaire problemen zoals convulsies, ernstige hartritmestoornissen en hartfalen. Rabdomyolyse.

Therapie

bij acute overdosering de patiënt laten braken indien deze nog bij bewustzijn is en geen convulsies zijn opgetreden; bij bewusteloosheid maagspoelen. Hierna actieve kool en natriumsulfaat om de 6 uur (i.v.m. enterohepatische kringloop) toedienen ter versnelling van de eliminatie. In sommige gevallen kan hemoperfusie nodig zijn. Bij neurologische reacties (bv. rusteloosheid en convulsies): diazepam i.v. 0,1–0,3 mg/kg lichaamsgewicht, tot en met 15 mg. Bij potentieel levensbedreigende hartritmestoornissen bij niet-astmatici: propranolol i.v. (1 mg bij volwassenen; 0,02 mg/kg lichaamsgewicht bij kinderen; deze dosering elke 5–10 minuten herhalen tot normalisatie van het hartritme (max. 0,1 mg/kg). Bij astmatici kan propranolol ernstige bronchospasmen uitlokken; deze patiënten behandelen met verapamil.

Voor meer informatie over een vergiftiging met theofylline zie de stofmonografie op toxicologie.org/theofylline of zoek die op in het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum.

Eigenschappen

Theofylline veroorzaakt bronchodilatatie, mogelijk door remming van het enzym fosfodi-esterase in de gladde spiercellen van de bronchioli. Daarnaast heeft het positief-chronotrope en -inotrope, CZS-stimulerende en zwak diuretische eigenschappen.

Kinetische gegevens

Resorptie snel en volledig.
F 80-90%
T max volwassenen: 1-1,5 uur; kinderen: 0,5-1 uur.
Overig Therapeutische plasmaspiegel: 5–20 mg/l (bij steady-state 8–20 mg/l).
Metabolisering in de lever voor ca. 90% tot o.a. het minder actieve 3–methylxanthine.
Eliminatie met de urine als metabolieten en voor 7–13% onveranderd.
T 1/2el vertoont grote interindividuele variatie. Bij volwassenen bedraagt de eliminatiehalfwaardetijd gemiddeld 7-9 uur, bij rokers 4-5 uur, bij kinderen > 6 jaar 1.5-5.9 uur, bij kinderen 4-6 jaar niet bekend, bij kinderen 1-4 jaar 1.2-5.6 uur, bij zuigelingen 3-30 weken 6-29 uur, bij pasgeborenen 1-2 dagen 25-26.5 uur, bij prematuren van 25-57 dagen 9.4-30.6 uur en bij prematuren van 3-15 dagen 17-43 uur. De eliminatiehalfwaardetijd is verkort bij ernstige psoriasis. De eliminatiehalfwaardetijd is verlengd bij lichamelijke inspanning, ouderen, leverfunctiestoornis, hartfalen, ernstige hypoxie, virale infecties en koorts. Bij leverfunctiestoornis en bij hartfalen is de eliminatiehalfwaardetijd meer dan 24 uur. De eliminatie raakt verzadigd bij concentraties boven de therapeutische plasmaconcentratie.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

theofylline hoort bij de groep xanthinederivaten.