astma, aanvalsbehandeling

Advies

Let op: Tekst is in revisie!

Bij een niet-ernstige exacerbatie van astma wordt een kortwerkend β2-sympathicomimeticum gegeven. Bij volwassenen kan bij een niet-ernstige exacerbatie ook een tijdelijke verhoging van de inhalatiecorticosteroïden worden overwogen.

Bij een ernstige exacerbatie van astma wordt salbutamol en eventueel ipratropium (via dosisaerosol of verneveling) gegeven. Tevens wordt een kuur met een oraal corticosteroïd (prednisolon) gegeven. Bij patiënten met ernstige dyspneu én slikproblemen, kan éénmalig dexamethason i.m. worden toegediend.

Behandelplan

Niet-ernstige exacerbatie bij volwassenen

  1. Adviseer dosisverhoging β2-sympathicomimeticum

    Verhoog indien nodig tot de maximale dosering.

    Een kortwerkend β2-sympathicomimeticum kan tijdens een exacerbatie naast een langwerkend β2-sympathicomimeticum worden gebruikt.

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

  2. Adviseer dosisverhoging inhalatiecorticosteroïd

    Overweeg een viervoudige verhoging van de startdosis inhalatiecorticosteroïd.

Ernstige exacerbatie zonder alarmsymptomen bij volwassenen

Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose, bewustzijnsdalingen een daling van de saturatie (zonder onderliggende oorzaak) ≤ 92% (bij zwangere vrouwen < 94%); spoedverwijzing is dan noodzakelijk.

  1. Start kortwerkende luchtwegverwijder

    Geef eerst:

    • salbutamol dosisaerosol (met voorzetkamer of vernevelapparatuur)

    Geef bij onvoldoende effect ook:

    Verwijs bij onvoldoende effect binnen een half uur. Zie toelichting voor meer redenen om te verwijzen.

    Ga naar de volgende stap bij verbetering.

    Toelichting

    Verwijs de patiënt in geval van:

    • onvoldoende verbetering binnen een half uur;
    • onvoldoende zorgmogelijkheden thuis;
    • ernstige interfererende comorbiditeit;
    • een altijd noodzakelijke ziekenhuisopname bij eerdere exacerbaties.
  2. Geef (bij verbetering) oraal corticosteroïd

    gedurende 5–7 dagen.

    Herevalueer de volgende dag. Indien nodig de kuur verlengen tot max. 14 dagen.

    Let op

    Controleer na het geven van een oraal corticosteroïd éénmalig de bloedglucosespiegel bij diabetici, en patiënten waarbij een potentiele hyperglykemie wordt verwacht.

    Toelichting

    Controleer de oorzaak van de exacerbatie, onderzoek de longen en stel eventueel het beleid bij.

Ernstige exacerbatie met één of meer alarmsymptomen bij volwassenen

Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose, bewustzijnsdalingen een daling van de saturatie (zonder onderliggende oorzaak) ≤ 92% (bij zwangere vrouwen < 94%).

  1. Verwijs met spoed

    Geef alvast de volgende middelen:

    • Zuurstof 10–15 l/min (streef naar een saturatie ≥ 94%).
    • Verneveling salbutamol 2,5–5 mg (indien niet beschikbaar: via dosisaerosol met voorzetkamer).
    • Verneveling ipratropium 500 microg (indien niet beschikbaar: via dosisaerosol met voorzetkamer).

    Overweeg alvast te geven:

    • prednisolon éénmalig 30 mg oraal (voorkeur)
    • dexamethason éénmalig 8 mg i.m. (bij ernstige dyspneu en slikproblemen)

Acuut ernstig astma zonder alarmsymptomen bij kinderen < 18 jaar

Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose, bewustzijnsdalingen een saturatiedaling < 92%; spoedverwijzing is dan noodzakelijk.

  1. Start kortwerkende luchtwegverwijder

    Verwijs bij onvoldoende effect binnen een half uur. Zie toelichting voor meer redenen om te verwijzen.

    Ga naar de volgende stap bij kortdurende of onvolledige verbetering.

    Toelichting

    Verwijs de patiënt in geval van:

    • onvoldoende verbetering binnen een half uur;
    • onvoldoende zorgmogelijkheden thuis;
    • een eerdere ziekenhuisopname of ernstig verlopen exacerbatie in de voorafgaande 12 maanden.
  2. Geef oraal corticosteroïd

    gedurende 3–5 dagen in 2 doses per dag.

    Controleer de volgende dag.

    Geef bij kleine kinderen bij voorkeur prednisolon in drank.

    Let op

    Bepaal dosering op basis van gewicht.

    Controleer na het geven van een oraal corticosteroïd éénmalig de bloedglucosespiegel bij diabetici, en patiënten waarbij een potentiele hyperglykemie wordt verwacht.

Acute ernstige kortademigheid met één of meer alarmsymptomen bij kinderen < 18 jaar

Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose, bewustzijnsdaling en een saturatiedaling < 92%.

  1. Verwijs met spoed

    Geef alvast de volgende middelen:

    Dosering bij kinderen < 4 jaar: salbutamol 2,5 mg; ipratropium 250 microg.

    Dosering bij kinderen ≥ 4 jaar: salbutamol 2,5–5 mg; ipratropium 500 microg.

Achtergrond

Uitgangspunten

De behandeling van een exacerbatie van astma wordt bepaald door de ernst van het actuele klinische beeld en het effect van eerdere behandeling van exacerbaties. Bij zeer adequate coping kan de patiënt in principe zelf starten met medicatie bij een verergering van de symptomen. De huisarts schat de mogelijkheden hiervoor in, aan de hand van de ziektelast en de mate van mantelzorg en zelfmanagement.

Om een acute exacerbatie te couperen bij patiënten die verwezen moeten worden, kan éénmalig 30 mg prednisolon oraal of, bij patiënten met ernstige dyspneu en slikproblemen, dexamethason 8 mg i.m. worden toegediend. Indien geen verwijzing nodig is, kan tot maximaal 14 dagen een kuur met een oraal corticosteroïd voorgeschreven worden.

Geneesmiddelen

bèta2-sympathicomimetica Toon kosten

corticosteroïden, inhalatie Toon kosten

corticosteroïden, systemisch Toon kosten

parasympathicolytica, inhalatie Toon kosten

parasympathicolyticum met bèta2-sympathicomimeticum Toon kosten

xanthinederivaten Toon kosten

Literatuur

  1. NHG-Standaard Astma bij volwassenen (Derde herziening). Huisarts Wet 2015; 58: 142–54. De nieuwste richtlijn is nog niet verwerkt.
  2. NHG-Standaard Astma bij kinderen (Derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: 70–80.
  3. Long Alliantie Nederland. Multidisciplinaire richtlijn astma; actuele knelpunten. 2014.

Vergelijken

Zie ook

Geneesmiddelgroep