migraine, aanvalsbehandeling volwassenen

Advies

Bij de behandeling van migraine-aanvallen gaat op grond van de bijwerkingen de voorkeur uit naar paracetamol in voldoende hoge dosering. Tweede keus met een vergelijkbare werkzaamheid, maar meer bijwerkingen zijn NSAID's (acetylsalicylzuur, ibuprofen, naproxen) en orale triptanen. Bij misselijkheid en braken wordt zo nodig tegelijk met de pijnstiller een anti-emeticum (domperidon, metoclopramide) ingenomen. Bij twee of meer aanvallen per maand is profylaxe te overwegen.

Behandelplan

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    • Adviseer bezigheden te staken en rust te nemen bij de eerste verschijnselen.
    • Besteed aandacht aan uitlokkende factoren zoals stress en slaapgebrek.
  2. Geef paracetamol en eventueel een anti-emeticum

  3. Paracetamol

    Start bij begin hoofdpijn in voldoende hoge dosering.

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

    Let op

    Overmatig gebruik (paracetamol ≥ 15 dagen/maand) kan leiden tot medicatieovergebruikshoofdpijn.

    Toelichting

    Paracetamol heeft de voorkeur boven NSAID's en triptanen vanwege minder bijwerkingen, terwijl de werkzaamheid vergelijkbaar is [1].

  4. Dopamine-receptorantagonist

    Kies bij misselijkheid of braken één van de volgende anti-emetica (oraal/rectaal):

    Innemen gelijktijdig of bij voorkeur 10–15 minuten vóór het analgeticum [1].

    Let op

    Domperidon geeft meer kans op mogelijk levensbedreigende effecten op het hart; deze zijn met name waargenomen bij patiënten ouder dan 60 jaar en bij gebruik van een dosering hoger dan 30 mg.

    Tijdens de zwangerschap heeft metoclopramide de voorkeur; domperidon wordt afgeraden vanwege te weinig gegevens.

    Tijdens de lactatie heeft domperidon de voorkeur; metoclopramide wordt afgeraden.

    Toelichting

    De NVN adviseert combinatie van een NSAID met een anti-emetium om de maaglediging te bevorderen [2]. Ook de NICE-richtlijn raadt aan om ook in afwezigheid van misselijkheid en/of braken een anti-emeticum te overwegen [5].

    Vanwege mogelijk levensbedreigende bijwerkingen op het hart (QT-verlenging, hartritmestoornissen) is in een herbeoordeling van domperidon door de EMA de indicatie ingeperkt en de maximale dosering verlaagd tot 3x10 mg/dag oraal of 2x30 mg/dag rectaal [6].

  5. Geef NSAID of triptaan

    Kies bij misselijkheid of braken voor een anti-emeticum, zie stap 2b.

  6. NSAID

    Kies één van de volgende middelen:

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

    Let op

    De dosering moet voldoende hoog zijn.

    Contra-indicaties NSAID's: een verhoogd gastro-intestinaal of cardiovasculair risico; een eerdere anafylactische reactie op een NSAID vanwege kruisovergevoeligheid.

    Bij patiënten met een verhoogd risico op gastro-intestinale complicaties NSAID's: innemen met gelijktijdige preventieve maagbescherming (misoprostol, protonpompremmer).

    Overmatig gebruik (NSAID's ≥ 15 dagen/maand) kan leiden tot medicatieovergebruikshoofdpijn.

    Tijdens de zwangerschap NSAID's niet in het 1e en het 3e trimester gebruiken.

    Tijdens de lactatie kan ibuprofen veilig worden gebruikt, eventueel in combinatie met domperidon [2].

    Toelichting

    NSAID's en triptanen zijn even werkzaam als paracetamol maar kunnen meer bijwerkingen geven. De belangrijkste bijwerkingen van de NSAID's en triptanen liggen op gastro-intestinaal en cardiovasculair gebied [1].

  7. Triptaan, oraal

    Kies één van de volgende middelen:

    Start een triptaan bij het begin van de hoofdpijn en niet al bij optreden van een aura.

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

    Let op

    Overmatig gebruik (triptanen ≥ 10 dagen/maand) kan leiden tot medicatieovergebruikshoofdpijn.

    Contra-indicaties triptanen: ernstige leverfunctiestoornis, hart- en vaatziekten, matige tot ernstige hypertensie.

    Tijdens de zwangerschap: triptanen niet gebruiken. Bij een ernstige aanval kan sumatriptan in een zo laag mogelijke dosering worden overwogen.

    Tijdens de lactatie: de eerste 3 uur na toediening van sumatriptan de borstvoeding vervangen door eerder afgekolfde moedermelk of kunstvoeding [2].

    Toelichting

    NSAID's en triptanen zijn even werkzaam als paracetamol maar kunnen meer bijwerkingen geven. De belangrijkste bijwerkingen van de NSAID's en triptanen liggen op gastro-intestinaal en cardiovasculair gebied [1].

    Binnen de triptanen zijn geen grote verschillen in werkzaamheid of bijwerkingen naar voren gekomen. De individuele respons is onvoorspelbaar.

    De smelt- of orodispergeerbare tablet kan zonder water worden ingenomen. Door de tragere resorptie kan de werking later intreden dan met een gewone tablet.

    Op grond van de prijs wordt binnen de groep van triptanen de voorkeur gegeven aan generiek beschikbare middelen [1]. Bij alle triptanen komt bij 20 –25% van de patiënten de hoofdpijn binnen 48 uur na inname terug (recurrence). Inname van een tweede dosis is dan zinvol [2].

  8. Probeer ander middel uit dezelfde groep

    Probeer bij onvoldoende respons een ander middel uit dezelfde groep (zie Toelichting):

    NSAID:

    Triptaan:

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

    Toelichting

    Er zijn binnen de NSAID's en triptanen per patiënt onvoorspelbare verschillen in pijnstillend effect. Bij onvoldoende respons heeft het daarom zin om een ander middel uit dezelfde groep te proberen. Bespreek met de patiënt dat de behandeling vaak een zaak van ‘trial and error’ is. Voordat men van preparaat wisselt moet men nagaan of het eerste voldoende hoog gedoseerd was [1,2].

    Men kan bij sumatriptan overgaan op neusspray, zetpil of subcutane injectie als ondanks gebruik van een anti-emeticum bij misselijkheid en braken, niet uitgekomen kan worden met een oraal middel.

    Vanwege de individuele verschillen in werking en bijwerkingenpatroon raadt de NHG-standaard aan om als een triptaan na 2 –3 aanvallen onvoldoende effect heeft, of te veel bijwerkingen heeft gegeven, nog twee andere triptanen te proberen; elke triptaan voor telkens 2 –3 aanvallen [1,2].

  9. Overweeg alternatief (tweedelijnszorg)

    Overweeg bij onvoldoende effect van paracetamol, NSAID of triptanen:

    Let op

    Gebruik alleen op strikte indicatie door artsen met specifieke ervaring [2].

    De combinatie met een β-blokker kan digitaal gangreen veroorzaken [2].

    Overmatig gebruik van ergotamine (≥ 1 dag/week) kan leiden tot medicatieovergebruikshoofdpijn.

    Toelichting

    Bbij uitzondering toepassen bij langdurige aanvallen (2–3 dagen) die minder dan eenmaal per week optreden, én, als terugkeer van de hoofdpijn tijdens behandeling met een triptaan een probleem is. Om de werking van ergotamine te versterken en misselijkheid en braken te voorkomen, wordt ergotamine veelal gecombineerd met coffeïne en/of een anti-emeticum. Ergotamine wordt bij voorkeur al ingenomen tijdens de prodromale fase.

    De werking van ergotamine houdt langer aan dan die van triptanen. De kans op terugkeer van de hoofdpijn tijdens een migraineaanval is kleiner [2,3].

    De toepassing van ergotamine is beperkt vanwege de kans op ergotamineafhankelijke hoofdpijn en ergotisme [2,3,4].

    Ergotamine wordt niet genoemd in de NHG-standaard. De NICE-richtlijn raadt gebruik van ergotamine af [5]. RIZIV raadt het gebruik bij nieuwe patiënten af [4].

Achtergrond

Definitie

Migraine is een vaak familiair voorkomende, neurovasculaire aandoening met heftige aanvalsgewijze, eenzijdige hoofdpijn. De hoofdpijnaanvallen kunnen 4–72 uur aanhouden en belemmeren de dagelijkse activiteiten.

Onderscheid moet worden gemaakt met andere vormen van hoofdpijn, o.a. spanningshoofdpijn, medicatieovergebruikshoofdpijn en clusterhoofdpijn, naast hoofdpijn veroorzaakt door andere aandoeningen.

Symptomen

De migrainehoofdpijn is vaak pulserend, verergert bij inspanning en gaat vaak gepaard met misselijkheid en/of licht- of geluidsovergevoeligheid. Bij 15–25% van de patiënten wordt de hoofdpijnaanval voorafgegaan door een aura. Dat is een reversibel focaal neurologisch symptoom dat zich kan uiten in één of meer neurologische symptomen zoals visusstoornissen (flikkerende sterretjes die zich over het gezichtsveld uitbreiden, donkere vlekken), en ook wel eenzijdige paresthesieën en/of een doof gevoel in de vingers en rond de mond. De hoofdpijn begint binnen 1 uur na het ontstaan van de aurasymptomen. Migraine met aura veroorzaakt waarschijnlijk alleen bij vrouwen een toename van de kans op een ischemisch CVA.

Daarnaast treden bij 20% van de patiënten op een dag tot twee uur vóór een aanval, zogenaamde prodromale verschijnselen op, zoals geeuwen, hyper- of hypoactiviteit, depressieve gevoelens, hypomane stemming, prikkelbaarheid of een stijve nek.

Men spreekt van menstruele migraine bij migraineaanvallen die alleen op de eerste dag van de menstruatie of maximaal twee dagen ervoor optreden. Bij menstruele migraine komt vaak misselijkheid en braken voor, en geen aura. Bij 60% van vrouwen is een migraineaanval gerelateerd aan menstruatie.

Behandeldoel

Het doel van de aanvalsbehandeling van migraine is de aanvallen hanteerbaar te maken door de ernst van de hoofdpijn te verlichten en de duur ervan te verkorten.

Daarnaast kan bij frequente aanvallen (> 2 aanvallen/maand) onderhoudsbehandeling of profylaxe plaatsvinden om de frequentie van de aanvallen te verlagen.

Uitgangspunten

Een aanvalsbehandeling moet men bij het begin van de hoofdpijn innemen. Uitgangspunt is te starten met geneesmiddelen waarvan de effectiviteit is bewezen, die weinig bijwerkingen geven en relatief goedkoop zijn. Bij onvoldoende effect wordt overgegaan op de overige middelen die vaak meer bijwerkingen geven en duurder zijn. Bij misselijkheid of braken neemt men gelijktijdig of bij voorkeur 10–15 minuten vóór de pijnstiller een anti-emeticum: metoclopramide (oraal of rectaal) of domperidon (oraal) [1,4].

De aanvalsbehandeling van menstruele migraine is hetzelfde als bij ‘gewone’ migraine [1].

Geneesmiddelen

aceetanilidederivaten

dopamine-antagonisten

NSAID's, overige

salicylaten als analgeticum

secale alkaloïden

triptanen

Literatuur

  1. NHG-Standaard Hoofdpijn (derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: 2-20.
  2. Nederlandse Vereniging voor Neurologie. Richtlijnen diagnostiek en behandeling chronische recidiverende hoofdpijn zonder neurologische afwijkingen. Eerste herziening. 2007.
  3. Evers S, Afra J, Frese A, et al. EFNS guideline on the drug treatment of migraine – revised report of an EFNS task force Eur J Neurol 2009; 16: 968–81.
  4. RIZIV. Het doelmatig gebruik van geneesmiddelen bij de behandeling van migraine. Juryrapport Consensusvergadering 26 november 2009.
  5. NICE. Headaches. Diagnosis and management of headache in young people and adults. Clinical guideline. 2012.
  6. EMA. Restrictions on the use of domperidone-containing medicines. EMA/465179/2014. 1 September 2014.

Zie ook

migraine, onderhoudsbehandeling volwassenen

Advies

Metoprolol is het middel van eerste keus bij migraineprofylaxe. Bij een contra-indicatie voor of onvoldoende werkzaamheid van een β-blokker komen topiramaat of valproïnezuur als tweede keus in aanmerking.

Behandelplan

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    • Besteed aandacht aan uitlokkende factoren zoals stress en slaapgebrek.

    Toelichting

    De NHG-standaard raadt af om actief triggers op te sporen en die te vermijden.

    Voor gedragspsychologische behandeling (ontspanningstherapie, cognitieve gedragstherapie) is er beperkt bewijs dat deze de aanvalsfrequentie verminderen. Deze therapie wordt pas in overweging gegeven nadat medicamenteuze therapie onvoldoende effect heeft [1].

  2. Start medicatie

    Kies één van de volgende middelen:

  3. β-blokker (eerste keus)

    Let op

    Meet vóór het instellen van deze profylaxe de bloeddruk en pols.

    Titreer de dosering op geleide van het met de patiënt afgesproken gewenste effect.

    Contra-indicaties β-blokkers: ernstig astma, polsslag < 60 slagen/min, lage bloeddruk (systolische tensie < 90 mmHg) [1].

    Toelichting

    Metoprolol heeft de voorkeur boven de anti-epileptica (topiramaat en valproïnezuur) en de tricyclische antidepressiva vanwege minder bijwerkingen en de ruime ervaring. Er zijn geen duidelijke aanwijzingen voor een verschil in werkzaamheid [1].

    Van de β-blokkers zijn alleen de lipofiele β-blokkers zonder intrinsieke sympathicomimetische activiteit (ISA) metoprolol en propranolol geregistreerd voor migraineprofylaxe. Door een gunstiger bijwerkingenprofiel gaat de voorkeur uit naar de selectieve β-blokker metoprolol [1].

  4. anti-epilepticum (tweede keus)

    Waarschuwing: contra-indicatie bij vrouwen met een kinderwens of zwangerschap [1]. Bij meisjes en vrouwen in de vruchtbare leeftijd komt valproïnezuur vanwege de teratogeniteit in de praktijk niet in aanmerking. Schrijf valproïnezuur bij vruchtbare vrouwen in ieder geval alleen voor in combinatie met effectieve anticonceptie en vermeld informed consent.

    Let op

    Bij gebruik van topiramaat is hormonale anticonceptie niet betrouwbaar om zwangerschap te voorkomen. Koperspiraal, hormoonspiraal of prikpil zijn wel veilige opties in combinatie met topiramaat.

    Toelichting

    De anti-epileptica topiramaat en valproïnezuur zijn ook werkzaam als profylaxe, maar hebben meer bijwerkingen dan metoprolol [1].

  5. amitriptyline (derde keus)

    Evalueer het effect na 3 maanden na volledige opbouw van de dosering. Staak de behandeling bij onvoldoende effect of bijwerkingen en ga eventueel naar de volgende stap [1].

    Toelichting

    Amitriptyline komt in aanmerking na metoprolol, topiramaat en valproïnezuur. Het was in onderzoek even werkzaam als topiramaat, maar is op grond van de bijwerkingen een derdekeusmiddel [1].

    De NVN oordeelt dat er onvoldoende bewijs is om amitriptyline in deze richtlijnen op te nemen [2,4]. De NICE-richtlijn (2015) heeft anitriptyline wel opgenomen. In de Europese richtlijn is amitriptyline een middel van tweede keus waarvoor minder bewijs is dan voor de β-blokkers, flunarizine en de anti-epileptica.

  6. Overweeg alternatief (tweedelijnszorg)

    Overweeg één van de volgende middelen:

    Toelichting

    Flunarizine en de serotonine-antagonisten (pizotifeen, methysergide) hebben een aangetoonde werkzaamheid, maar op grond van hun bijwerkingen alleen een plaats als tweedelijnsmiddel, zie toelichting [2].

    Flunarizine en pizotifeen kunnen gewichtstoename en sufheid geven en daarmee de rijvaardigheid beïnvloeden. Het gebruik van flunarizine is verder beperkt door depressie en de ernstige extrapiramidale bijwerkingen die het kan veroorzaken.

    De indicatie van methysergide is ingeperkt tot ernstige refractaire migraine en clusterhoofdpijn als andere behandeling heeft gefaald [5]. Na langdurig gebruik van methysergide kan retroperitoneale, pneumopulmonale en cardiale fibrose optreden, waardoor het niet langer dan zes maanden achtereen mag worden toegepast. Bij toepassing van methysergide: na elke 6 maanden behandeling een maand medicatiepauze inlassen [2]. Het is dus niet geschikt voor chronische therapie. Een andere beperking van methysergide zijn de vele interacties, waardoor o.a. toch optredende migraine aanvallen niet gecoupeerd kunnen worden met triptanen of ergotamine.

Clonidine wordt als bewezen niet-effectief beschouwd bij de profylaxe van migraine.

Achtergrond

Definitie

Migraine is een vaak familiair voorkomende, neurovasculaire aandoening met heftige aanvalsgewijze, eenzijdige hoofdpijn. De hoofdpijnaanvallen kunnen 4–72 uur aanhouden en belemmeren de dagelijkse activiteiten.

Onderscheid moet worden gemaakt met andere vormen van hoofdpijn, o.a. spanningshoofdpijn, medicatie-afhankelijke hoofdpijn en clusterhoofdpijn, naast hoofdpijn veroorzaakt door andere aandoeningen.

Symptomen

De migrainehoofdpijn is vaak pulserend, verergert bij inspanning en gaat vaak gepaard met misselijkheid en/of licht- of geluidsovergevoeligheid. Bij 15–25% van de patiënten wordt de hoofdpijnaanval voorafgegaan door een aura. Dit is een reversibel focaal neurologisch symptoom dat zich kan uiten in één of meer neurologische symptomen zoals visusstoornissen (flikkerende sterretjes die zich over het gezichtsveld uitbreiden, donkere vlekken) en ook wel eenzijdige paresthesieën en/of een doof gevoel in de vingers en rond de mond. De hoofdpijn begint binnen 1 uur na het ontstaan van de aurasymptomen. Migraine met aura veroorzaakt waarschijnlijk alleen bij vrouwen een toename van de kans op een ischemisch CVA.

Daarnaast treden bij 20% van de patiënten op een dag tot twee uur vóór een aanval zogenaamde prodromale verschijnselen op, zoals geeuwen, hyper- of hypoactiviteit, depressieve gevoelens, hypomane stemming, prikkelbaarheid of een stijve nek.

Men spreekt van menstruele migraine bij migraineaanvallen die alleen op de eerste dag van de menstruatie of maximaal twee dagen ervoor optreden. Bij menstruele migraine komt vaak misselijkheid en braken voor, en geen aura. Bij 60% van vrouwen is een migraineaanval gerelateerd aan menstruatie.

Behandeldoel

Het doel van de aanvalsbehandeling van migraine is de aanvallen hanteerbaar te maken door de ernst van de hoofdpijn te verlichten en de duur ervan te verkorten.

Daarnaast kan bij frequente aanvallen (> 2 aanvallen/maand) onderhoudsbehandeling of profylaxe plaatsvinden om de frequentie van de aanvallen te verlagen.

Uitgangspunten

Bij meer dan twee migraine-aanvallen per maand is profylaxe of onderhoudsbehandeling van migraine aangewezen. Na minimaal 6 maanden wordt de profylaxe beoordeeld op werkzaamheid.

Bij frequent gebruik van analgetica (zeker bij ≥ 15 dagen/maand) kan er sprake zijn van medicatieovergebruikshoofdpijn. In een dergelijk geval dient men het gebruik van analgetica geheel te stoppen (of te verminderen) alvorens te starten met profylaxe.

Het doel van de behandeling is het verlagen van de aanvalfrequentie, het aantal dagen met migraine, en de ernst van migraine; in onderzoeken wordt een halvering van het aantal aanvallen als succesvol beschouwd. Gemiddeld mag men met de profylaxe bij ongeveer twee derde van de patiënten een halvering van de hoofdpijnfrequentie verwachten. De NHG-standaard raadt aan om met de patiënt een gewenst doel af te spreken. Op dit doel wordt de dosering getitreerd en kan men het effect na 3 en 6 maanden beoordelen. Voor de aanvallen die optreden tijdens de profylaxe kan de aanvalsbehandeling worden gebruikt.

Bij de keuze van het middel kan de comorbiditeit (epilepsie, depressie, hoge bloeddruk) een rol spelen [2].

Bij menstruele migraine is de profylaxe anders dan bij gewone migraine (zie profylaxe menstruele migraine).

Geneesmiddelen

5HT2-antagonisten

anti-epileptica

bètablokkers, systemisch

clonidine

secale alkaloïden

spierrelaxantia, perifeer werkend

tricyclische antidepressiva

vertigomiddelen

Literatuur

  1. NHG-standaard Hoofdpijn (derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: 2-20.
  2. Nederlandse Vereniging voor Neurologie. Richtlijnen diagnostiek en behandeling chronische recidiverende hoofdpijn zonder neurologische afwijkingen. Eerste herziening. 2007.
  3. Evers S, Afra J, Frese A et al. EFNS guideline on the drug treatment of migraine – revised report of an EFNS task force European Journal of Neurology 2009; 16: 968–81.
  4. NICE clinical guideline 150. Headaches. Diagnosis and management of headache in young people and adults. September 2012 (herziening November 2015).
  5. EMA. European Medicines Agency recommends restricting the use of methysergide-containing medicines. New recommendations follow concerns over association with fibrosis. 21 February 2014.

Zie ook

migraine, profylaxe bij menstruele migraine

Behandelplan

De aanvalsbehandeling van menstruele migraine is hetzelfde als bij ‘gewone’ migraine [1].

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    • Adviseer rokende vrouwen met migraine met aura te stoppen met roken.
    • Bespreek het gebruik van het anticonceptivum (zie toelichting).

    Toelichting

    Overweeg bij vrouwen met migraine zonder aura, die de anticonceptiepil gebruiken de pil door te laten gebruiken tijdens de stopweek [1].

    Vrouwen met aura hebben een licht verhoogd risico op een ischemisch CVA. Bespreek met vrouwen met migraine met aura het extra risico in combinatie met andere risicofactoren, onder meer of gebruik van hormonale anticonceptiva wel wenselijk is [1].

  2. Geef medicatie

  3. NSAID

    Kies één van de volgende middelen:

    Gebruik vanaf 2 tot 3 dagen vóór de menstruatie tot het einde van de menstruatie.

  4. Triptaan

    Kies één van de volgende middelen:

    Gebruik vanaf 2 tot 3 dagen vóór de menstruatie tot het einde van de menstruatie.

    Toelichting

    Alleen van frovatriptan en zolmitriptan zijn gunstige studieresultaten gepubliceerd bij de profylaxe van menstruele migraine [1,2].

Geneesmiddelen

NSAID's, overige

triptanen

Literatuur

  1. NHG-Standaard Hoofdpijn (derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: 2-20.
  2. Silberstein SD, S. Holland S, F. Freitag F, et al. Evidence-based guideline update: Pharmacologic treatment for episodic migraine prevention in adults Report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology and the American Headache Society; Neurology 2012;78:1337–1345.

Zie ook

Geneesmiddelgroep

migraine, aanvalsbehandeling bij kinderen

Advies

Bij kinderen zijn voor de aanvalsbehandeling van migraine paracetamol, NSAID's – eventueel met een anti-emeticum –, eerste keus. Triptanen zijn tweede keus. Binnen de triptanen gaat de voorkeur uit naar sumatriptan neusspray op grond van bewezen werkzaamheid.

Behandelplan

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    • Adviseer bezigheden te staken en rust te nemen bij de eerste verschijnselen.
    • Besteed aandacht aan uitlokkende factoren zoals stress, slaapgebrek.

    Toelichting

    Adviseer ouders van kinderen met veelal korte aanvallen om te overleggen of het kind op school in een aparte kamer kan liggen; medicatie is niet altijd aangewezen.

  2. Geef pijnstiller en eventueel domperidon

  3. Pijnstiller

    Start bij begin van de hoofdpijn.

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

    Let op

    Ook bij kinderen kan overmatig gebruik van pijnstillers (≥ 15 dagen/maand) leiden tot medicatieovergebruikshoofdpijn. Geef daarom bij frequente migraine in combinatie met spanningshoofdpijn alleen een pijnstiller voor de migraine [1].

    Overweeg verwijzing naar een deskundige neuroloog of kinderarts bij onvoldoende reactie op paracetamol en ibuprofen en vóór instelling op triptanen [1].

    Bij patiënten met meer kans op gastro-intestinale complicaties, NSAID's innemen met gelijktijdige preventieve maagbescherming (misoprostol, protonpompremmer).

    Toelichting

    Paracetamol en ibuprofen waren bij kinderen in een beperkt aantal onderzoeken werkzaam.

  4. Anti-emeticum

    Geef bij misselijkheid of braken domperidon:

    Toelichting

    Bij kinderen met migraine is vanwege het risico op neurologische bijwerkingen (extrapiramidale symptomen en tardieve dyskinesie) geen plaats voor metoclopramide als anti-emeticum.

  5. Overweeg alternatief (tweedelijnszorg)

    Overweeg bij onvoldoende effect:

    Let op

    Instelling door een deskundige kinderarts, -neuroloog is aanbevolen [1].

    Toelichting

    Binnen de triptanen gaat bij kinderen de voorkeur uit naar sumatriptan neusspray op grond van bewezen werkzaamheid [1].

Achtergrond

Symptomen

Bij kinderen met migraine is de hoofdpijnaanval korter dan bij volwassenen; deze duurt 30 minuten tot 48 uur.

Geneesmiddelen

aceetanilidederivaten

dopamine-antagonisten

NSAID's, overige

triptanen

Zie ook

migraine, profylaxe bij kinderen

Behandelplan

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    • Adviseer een regelmatig slaapritme aan te houden.

    Toelichting

    De NHG-standaard raadt af om actief triggers op te sporen en die te vermijden.

  2. Overweeg alternatief (tweedelijnszorg)

    Overweeg één van de volgende middelen bij ≥ 2 aanvallen per maand met ineffectieve aanvalsbehandeling, lange aanvallen of veel verzuim:

    Toelichting

    Er zijn geen methodologisch goed opgezette studies met profylaxe bij kinderen [2].

    Profylaxe maximaal gedurende 6 maanden geven; daarna uitsluipen [2].

Geneesmiddelen

anti-epileptica

bètablokkers, systemisch

vertigomiddelen

Literatuur

  1. NHG-standaard Hoofdpijn (derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: 2-20.
  2. Nederlandse Vereniging voor Neurologie. Richtlijnen diagnostiek en behandeling chronische recidiverende hoofdpijn zonder neurologische afwijkingen. Eerste herziening. 2007.

Zie ook