Geneesmiddelenoverzicht diuretica, kaliumsparende

Deze hoofdrubriek bevat 3 rubrieken:

diuretica, kaliumsparende

Werking

Werkingsmechanisme

Kaliumsparende diuretica:

  • blokkeren de natriumkanalen in de corticale verzamelbuis. Hierdoor remmen zij het actieve Na+/2Cl_/K+/NH4+-cotransport, zonder tussenkomst van aldosteron (triamtereen) en via blokkade van de aldosteronreceptor (eplerenon, spironolacton). Het gevolg is een remming van de uitwisseling van natriumionen in tubulusvloeistof tegen kalium- en waterstofionen uit de cellen van de corticale verzamelbuis.

Effect

  • daling van de bloeddruk;
  • kaliumsparend effect;
  • gering diuretisch effect met lichte vermindering van oedeem.

Typerende bijwerkingen

Relatief frequent:

  • hyperkaliëmie;
  • (orthostatische) hypotensie.

Spironolacton kan bij mannen gynaecomastie, erectiele disfunctie en verminderd libido veroorzaken, bij vrouwen pijnlijke borsten en menstruatiestoornissen. Bij eplerenon lijken deze bijwerkingen minder vaak voor te komen [1].

Meer informatie

Vanwege de kans op het optreden van levensbedreigende hyperkaliëmie, zijn deze middelen gecontra-indiceerd bij een serumkaliumconcentratie > 5 mmol/l bij start van de behandeling, maar ook bij combinatie met andere middelen die de kaliumspiegel kunnen verhogen (zoals kaliumzouten en andere kaliumsparende diuretica). Vanwege deze reden worden middelen die het plasmakalium verlagen (zoals thiazide-diuretica) soms gecombineerd met een kaliumsparend diureticum [1].

Toepasbaarheid

U kunt de middelen in deze groep filteren op indicatie. Zie bovenaan deze pagina bij ‘Geneesmiddelenoverzicht’ en selecteer een indicatie.

Ouderen

In de productinformatie van de fabrikanten van eplerenon en spironolacton staat dat deze middelen gebruikt kunnen worden bij ouderen. Wees wel alert op bijwerkingen, zoals hyperkaliëmie of nierfunctieverslechtering, zie ook Bijwerkingen. Volgens de productinformatie van spironolacton dient men met de laagst mogelijke dosis te beginnen. Zie de geneesmiddeltekst.

Nierfunctiestoornis

  • Volgens de multidisciplinaire richtlijn Hartfalen [2] zijn voor eplerenon en spironolacton bij een creatinineklaring van 10-50 ml/min extra controles van de nierfunctie en elektrolyten (kalium, natrium) noodzakelijk. Beide middelen zijn gecontra-indiceerd bij een ernstig verminderde nierfunctie (creatinineklaring < 10 ml/min). Triamtereen wordt in deze richtlijn niet apart genoemd.
  • Volgens de NHG-Standaard CVRM [3] moet bij gebruik van een aldosteronantagonist (eplerenon, spironolacton) voor hypertensie de dosering aangepast of het middel gestopt worden bij een verminderde nierfunctie. Triamtereen wordt in deze richtlijn niet apart genoemd.
  • Volgens de productinformatie is in sommige gevallen een dosisaanpassing nodig, zie de geneesmiddelteksten. Controleer de kaliumspiegel en nierfunctie extra vanwege meer kans op hyperkaliëmie en een verdere verslechtering van de nierfunctie. Gebruik van eplerenon en spironolacton is volgens de productinformatie gecontra-indiceerd bij een ernstige nierinsufficiëntie (creatinineklaring < 30 ml/min/1,73 m2). Triamtereen is gecontra-indiceerd bij een serumcreatinine > 200 micromol/l. Spironolacton en triamtereen zijn tevens gecontra-indiceerd bij een progressieve nierinsufficiëntie (met een toenemende uremie en oligurie gedurende de behandeling).

Leverfunctiestoornis

  • Volgens Health Base [4] kan spironolacton bij alle stadia van levercirrose veilig gebruikt worden zonder dosisaanpassing. De productinformatie van spironolacton geeft aan dat dit middel voorzichtig toegepast moet worden bij leverfunctiestoornissen, vanwege het optreden van coma hepaticum.
  • Eplerenon is niet uitgebreid onderzocht, maar is volgens Health Base waarschijnlijk veilig te gebruiken bij alle stadia van levercirrose zonder dosisaanpassing; volgens de productinformatie echter is eplerenon gecontra-indiceerd bij een ernstige leverinsufficiëntie (Child-Pughscore 10-15) vanwege afwezigheid van gegevens.
  • Health Base ontraadt het gebruik van triamtereen bij levercirrose vanwege een toename van de blootstelling. Triamtereen kan volgens de productinformatie wél gebruikt worden bij milde tot matige leverinsufficiëntie onder regelmatige controle van de serumelektrolyten en de bloedureumwaarde. Zie de geneesmiddelteksten.

Zwangerschap

Lareb [5] adviseert als een diureticum nodig is tijdens de zwangerschap hydrochloorthiazide of furosemide. Er is onvoldoende bekend over gebruik van kaliumsparende diuretica tijdens de zwangerschap. Triamtereen wordt met name in het 1e trimester ontraden omdat het een foliumzuurantagonist is. Foliumzuur is belangrijk voor de ontwikkeling van het ongeboren kind en de aanleg van het ruggenmerg.

In lijn met het bovenstaande staat in de productinformatie dat eplerenon en triamtereen alleen op strikte indicatie gebruikt mogen worden, waarbij triamtereen in het 1e trimester wordt ontraden. Volgens de productinformatie wordt gebruik van spironolacton ontraden. Zie de geneesmiddelteksten.

Lactatie

Lareb [6] adviseert diuretica zoveel mogelijk te vermijden tijdens de borstvoeding, omdat deze de borstvoeding kunnen onderdrukken. Dit geldt vooral als de borstvoeding moeizaam op gang is gekomen.

Volgens Lareb kan spironolacton in een lage dosis waarschijnlijk veilig worden gebruikt tijdens borstvoeding; dit middel komt slechts in kleine hoeveelheden in de moedermelk terecht. Van de overige kaliumsparende diuretica zijn geen gegevens bekend over gebruik tijdens de borstvoeding.

Kinderen

Het Kinderformularium [7] geeft doseringen voor de volgende indicaties en geneesmiddelen:

  • Hypertensie: triamtereen.
  • Overvulling, oedeem: spironolacton.

De productinformatie van triamtereen vermeldt, in tegenstelling tot het Kinderformularium, dat er onvoldoende gegevens zijn over het gebruik bij kinderen.

De productinformatie van spironolacton vermeldt dat dit middel gebruikt kan worden bij kinderen, onder toezicht van een kinderarts. Van spironolacton is een drank beschikbaar als magistrale bereiding. Zie de geneesmiddelteksten.

Literatuur

  1. Brunton LL, et al. (eds). Goodman & Gilman’s The pharmacological basis of therapeutics. 12th ed. New York: McGraw-Hill, 2011.
  2. CBO. Multidisciplinaire richtlijn hartfalen (2010). Geraadpleegd in oktober 2019.
  3. NHG-standaard Cardiovasculair risicomanagement (CVRM) (2019). Utrecht, 2019. Geraadpleegd in oktober 2019.
  4. Stichting Health Base. Geneesmiddelen bij levercirrose Kaliumsparende diuretica (november 2016). Geraadpleegd in oktober 2019.
  5. Lareb. Kaliumsparende diuretica (plastabletten) tijdens de zwangerschap. Geraadpleegd in oktober 2019.
  6. Lareb. Kaliumsparende diuretica (plastabletten) tijdens de borstvoedingsperiode. Geraadpleegd in oktober 2019.
  7. Kinderformularium, geraadpleegd in oktober 2019.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Indicaties

Vergelijken

diuretica, kaliumsparende vergelijken met een andere geneesmiddelgroep.