Geneesmiddelenoverzicht indifferente middelen

Deze hoofdrubriek bevat 5 rubrieken:

indifferente middelen

Werking

De groep indifferente middelen bestaat uit bases die als zodanig of als vehiculum/basis voor werkzame stoffen kunnen worden gebruikt. Van de indifferente middelen die in bovenstaande tabel staan vermeld (indifferente (vette) crème, (vette) zalf en gel) is een preparaattekst opgenomen, omdat deze basispreparaten ook als zodanig worden toegepast.

Werkingsmechanisme

Bij het toepassen van indifferente middelen bij bepaalde huidaandoeningen wordt gebruik gemaakt van de fysische eigenschappen van de basis.

Eigenschappen en werking van de diverse bases:

Oplossingen (solutiones):

  • zijn oplossingen in water, alcohol, propyleenglycol etc.;
  • bevatten water en/of alcohol dat door verdamping een indrogende, verkoelende en jeukstillende werking heeft;.

Schudsels (lotiones):

  • zijn suspensies van fijn verdeelde vaste stoffen in vloeistoffen (meestal water, soms gemengd met alcohol en propyleenglycol);
  • bevatten water en/of alcohol dat door verdamping een indrogende, verkoelende en jeukstillende werking heeft;
  • laten na verdamping van water en alcohol een laagje fijn verdeeld poeder (o.a. zinkoxide) op de huid achter. Deze geven een fysische oppervlaktevergroting van de huid waardoor de afvoer van warmte en water wordt bevorderd;
  • zijn zeer geschikt bij aandoeningen op grote oppervlakken van de intacte huid gepaard gaande met jeuk;
  • bv. Zinkoxideschudsel (alcoholisch) FNA; zie verder zinkoxide.

Smeersels (linimenta)

  • zijn vloeibare emulsies (meestal o/w) voor cutaan gebruik;
  • smeren sneller in bij grotere huidgedeelten in vergelijking met een crème of een zalf;
  • bv. Lanettesmeersel FNA, Cetomacrogolsmeersel FNA:
    • zijn vloeibare o/w emulsies met een hoog watergehalte;
    • gebruikt als vehiculum voor werkzame stoffen voor de behandeling van aandoeningen van de behaarde (hoofd)huid.

Gels:

  • zijn (hydrofiele) vloeistoffen (oplossingen) verdikt tot een halfvaste consistentie (hydrogels);
  • bevatten water en/of alcohol dat door verdamping een indrogende, verkoelende en jeukstillende werking heeft;
  • zie verder indifferente gel.

Crèmes (o/w):

  • zijn mengsels van water en vetten waaraan een emulgator is toegevoegd. Het zijn emulsies waarbij het water de buitenste fase vormt en een kleine hoeveelheid vet in de binnenste fase is opgenomen;
  • werken neutraal op een droge en natte huid;
  • zie verder indifferente__vette__creme.

Vette crèmes:

  • zijn crèmes die een deel vaseline bevatten;
  • dekken, afhankelijk van het percentage vaseline, de droge huid af waardoor de huid minder water verliest via verdamping. De huid raakt daardoor vanuit de dermis weer gehydrateerd;
  • zie verder indifferente__vette__creme.

'Zalven' (w/o) en vette zalven:

  • 'Zalven' : ruim gedefinieerde praktijkterm met in de regel een vastere consistentie dan een crème; onderverdeling in:
    • zalven: mengsels van water en vetten, die vettiger aanvoelen en vaak dikker zijn dan crèmes, bv. Koelzalf FNA en Waterhoudende zalf FNA;
    • vette zalven: in de regel watervrije preparaten die grotendeels uit paraffine en vaseline bestaan;
    • emulgerende zalven: meestal vette zalven die door de aanwezigheid van relatief veel emulgator op een vochtige huid hechten en met water afwasbaar zijn, bv. Cetomacrogol- en Lanettezalf FNA.
  • werking:
    • dekken, afhankelijk van het percentage vaseline, de droge huid af waardoor de huid minder water verliest via verdamping. De huid raakt daardoor vanuit de dermis weer gehydrateerd;
    • de waterbevattende verkoelende 'zalven' (w/o) werken tevens verkoelend door verdamping van de waterfase uit de 'zalf' direct na aanbrengen. De vette bestanddelen blijven achter op de huid.
  • zie verder indifferente (vette) zalf.

Pasta's:

  • Stijve pasta's; hebben een stevige consistentie, bevatten ≥ 50% (fijn verdeelde) vaste stof in een vette fase, bv. Zinkoxidepasta FNA;
  • Weke pasta's; hebben een wekere consistentie, bevatten veel vaste stof en kunnen ook vloeistoffen bevatten, bv. Zinkoxidesmeersel FNA, Zinkoxidekalkwaterzalf (ZOK-zalf) FNA;
  • geven een fysische oppervlaktevergroting van de huid waardoor de afvoer van warmte en water wordt bevorderd;
  • zie verder zinkoxide.

Effect

Oplossingen, (hydro)gels, schudsels:

  • indrogend;
  • verkoelend;
  • jeukstillend.

Crèmes (o/w), smeersels:

  • verzachtend;
  • beschermend.

Vette crèmes, 'zalven' (w/o) en vette zalven:

  • (sterke) hydratie van de droge huid;
  • afdekkend;
  • verzachtend;
  • beschermend;
  • verkoelend (waterbevattende 'zalven').

Pasta's (met zinkoxide):

  • indrogend;
  • beschermend;
  • afdekkend (zinkoxidepasta);
  • verkoelend (ZOK-zalf).

Basispreparaten: toepassing en effect bij verschillende huidcondities:

Voor de werking van een dermatologisch preparaat kan de keuze van de basis van even groot belang zijn als de keuze van de toegevoegde werkzame stof. De keuze van de basis dient afgestemd te zijn op de conditie van de huid. Onderstaande tabel gaat uit van de conditie van de huid en kan als een richtlijn dienen voor de keus van een bepaalde toedieningsvorm.

Conditie van de huid

Vorm

Effect

Preparaten, bases

nat

zinkoxide in verschillende basispreparaten1

indrogend

verkoelend (i.c.m. water)

jeukstillend

Zinkoxidesmeersel FNA (weke pasta)

Zinkoxide-kalkwaterzalf FNA (ZOK-zalf; weke pasta)

zie voor meer informatie zinkoxide

water of oplossing in vochtige omslag

indrogend

verkoelend

jeukstillend

water of fysiologische zoutoplossing

crème

verzachtend

beschermend

Cetomacrogolcrème FNA

Lanettecrème I/II FNA

neutraal (niet nat, niet droog)

crème (o/w)

verzachtend

beschermend

Cetomacrogolcrème FNA

Lanettecrème I/II FNA

droog

vette crème (o/w)

hydraterend

verzachtend

beschermend

Vaselinecetomacrogolcrème FNA

Vaselinelanettecrème FNA

Cetomacrogolcrème met vaseline (10/20%) FNA

Lanettecrème met vaseline (10/20%) FNA

'zalf' (w/o)

hydraterend

verzachtend

beschermend

verkoelend

Koelzalf FNA

Waterhoudende zalf FNA

zeer droog

vette crème

sterk hydraterend

verzachtend

beschermend

Cetomacrogolcrème met 50% vaseline FNA

Lanettecrème met 50% vaseline FNA

vette zalf

sterk hydraterend

verzachtend

beschermend

Cetomacrogolzalf FNA

Lanettezalf FNA

Vaselineparaffinezalf FNA

natte behaarde hoofdhuid

oplossing of gel

indrogend

verkoelend

jeukstillend

Mengsel van water, alcohol en propyleenglycol²

Carbomeerwatergel FNA

droge behaarde hoofdhuid

vette zalf (o/w)

hydraterend

verzachtend

beschermend

Basis voor cetomacrogolzalf met 25% Cetiol V²

crème

verzachtend

beschermend

Cetomacrogolcrème FNA

Lanettecrème FNA

smeersel

verzachtend

beschermend

Cetomacrogolsmeersel FNA²

Lanettesmeersel FNA²

Basispreparaten: toepassing en effect bij verschillende huidconditiesVergroot tabel
  • 1 Zinkoxide in verschillende basispreparaten worden ook wel als basis/vehiculum gebruikt en zijn daarom voor de volledigheid hier genoemd; zie verder ook de groepstekst Adstringentia en zinkoxide.
  • ² Bases die alleen als vehiculum voor werkzame stoffen worden gebruikt.

Typerende bijwerkingen

Relatief frequent

  • irritatie door aanwezige hulpstoffen, veelal propyleenglycol (branderig en prikkelend gevoel); met name bij toepassing onder occlusie (huidplooien), open of beschadigde huid;
  • overgevoeligheid voor aanwezige hulpstoffen (zoals propyleenglycol, wolvet, sorbinezuur);
  • (Hydro)gel: droge huid bij toepassing op een neutrale (niet natte) huid.

Literatuur:

  1. KNMP. Kennisbank. Dermatica en basispreparaten in het FNA. Geraadpleegd in mei 2019 via https://kennisbank.knmp.nl/article/dermatica_op_recept/dermaticabasispreparaten.html.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Indicaties

Vergelijken

indifferente middelen vergelijken met een andere geneesmiddelgroep.