Geneesmiddelenoverzicht retinoïden, systemisch

Deze hoofdrubriek bevat 3 rubrieken:

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Toon geneesmiddelen

Meer informatie over acne vulgaris. Meer informatie over contacteczeem. Meer informatie over psoriasis. Een volledig overzicht van alle indicaties per geneesmiddel kunt u vinden in de geneesmiddelteksten.

retinoïden, systemisch

Werking

Werkingsmechanisme

Retinoïden zijn synthetische derivaten van vitamine A (retinol) die hun werking uitoefenen door het selectief binden en activeren van twee typen intracellulair gelegen retinoïdreceptoren, de retinoïnezuurreceptoren (RAR's) en de retinoïd-X-receptoren (RXR's) en hun subtypen α, β en γ. Na activering fungeren deze receptoren als transcriptiefactoren die de expressie reguleren van genen die betrokken zijn bij celdifferentiatie en –proliferatie in normale en neoplastische cellen.

Bij psoriasis (acitretine):

  • werkingsmechanisme is nog grotendeels onbekend;
  • mogelijk activeert het zowel RAR- als RXR-receptoren;
  • remt de excessieve epidermale celgroei en verhoorning;
  • stimuleert de epidermale celdifferentiatie.

Bij handeczeem (alitretinoïne):

  • werkingsmechanisme is nog grotendeels onbekend;
  • bindt zowel aan RAR- en RXR-receptoren;
  • werkt immunomodulatoir en anti-inflammatoir in de dermis.

Bij cutaan T-cellymfoom (bexaroteen):

  • activeert RXR-receptoren subtype α, β en γ;
  • exacte werkingsmechanisme is nog onbekend.

Bij acne vulgaris (isotretinoïne):

  • remt de overmatige verhoorning van het epitheel van de talgklieruitvoergang. Hierdoor vermindert de uitstoting van hoorncellen in deze gang en verstopping door keratine en overmatige talg;
  • remt de proliferatie van talgproducerende cellen;
  • werkt anti-inflammatoir in de dermis.

Bij acute promyelocytaire leukemie (tretinoïne):

  • werkingsmechanisme is nog niet geheel bekend;
  • activeert mogelijk RAR-receptoren.

Effect

Bij psoriasis (acitretine):

  • vermindering van het aantal en de grootte van epidermale cellen en zo de dikte van de epidermis;
  • afname van versterkte huidschilfering.

Bij handeczeem (alitretinoïne):

  • vermindering van het aantal en de grootte van epidermale cellen en zo de dikte van de epidermis;
  • afname van versterkte huidschilfering;
  • afname ontstekingsverschijnselen (o.a. jeuk, erytheem, oedeem).

Bij cutaan T-cellymfoom (bexaroteen):

  • remt groei tumorcellen van hematopoëtische en squameuze oorsprong (vitro).

Bij acne vulgaris (isotretinoïne):

  • afname vorming comedonen;
  • vermindering van de talgafscheiding; en daarmee een afname van de bacteriële kolonisatie met Cutibacterium acnes (voorheen Propionibacterium acnes) in de talgklieruitgang;
  • vermindering van ontstekingsverschijnselen.

Bij acute promyelocytaire leukemie (tretinoïne):

  • remt de proliferatie en induceert de differentiatie van promyelocytische blasten.

Typerende bijwerkingen

Teratogeniteit: alle systemische retinoïden zijn absoluut gecontra-indiceerd bij zwangerschap.

Relatief frequent:

  • droge huid en slijmvliezen (van ogen, neus en mond), mucositis, cheilitis, conjunctivitis, blefaritis;
  • retinoïde eczeem: erytheem, jeuk en exfoliatie;
  • alopecia;
  • hoofdpijn;
  • artralgie, myalgie;
  • botpijn (bexaroteen, tretinoïne);
  • hypothyroïdie (bexaroteen);
  • bloedbeeldafwijkingen (o.a. anemie), hyperlipidemie.

Minder frequent:

  • fotosensibilisatie;
  • benigne intracraniële hypertensie;
  • psychotische symptomen, angst, depressie;
  • botafwijkingen (zoals vroegtijdige sluiting van epifysen, hyperostose en calcificatie van pezen en ligamenten);
  • verhoogde waarden transaminasen.

Literatuur:

  1. Brunton LL, et al. (eds). Goodman & Gilman’s The pharmacological basis of therapeutics. 13th ed. New York: McGraw-Hill, 2017.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Indicaties

Vergelijken

retinoïden, systemisch vergelijken met een andere geneesmiddelgroep.