Geneesmiddelen

Stofnaam

Geneesmiddel

Indicatie

Toediening

bendamustine

Bendamustine, Levact

parenteraal (inj/inf)

busulfan

Busilvex, Busulfan, Myleran

oraal, parenteraal (inj/inf)

chloorambucil

Leukeran

oraal

chloormethine

Ledaga

cutaan

cyclofosfamide

Cyclofosfamide, Endoxan

Reumatoïde artritis

oraal, parenteraal (inj/inf)

dacarbazine

Dacarbazine

parenteraal (inj/inf)

ifosfamide

Holoxan

parenteraal (inj/inf)

lomustine

Belustine

oraal

melfalan

Alkeran, Melfalan

oraal, parenteraal (inj/inf)

procarbazine

Natulan

oraal

temozolomide

Temodal, Temozolomide

oraal

thiotepa

Tepadina

parenteraal (inj/inf)

treosulfan

Trecondi, Treosulfan

parenteraal (inj/inf)

Een volledig overzicht van alle indicaties per geneesmiddel kunt u vinden in de geneesmiddelteksten.

Werking

Werkingsmechanisme

  • Alkylerende middelen alkyleren DNA door middel van reactieve moleculen en/of ionen. Zij veroorzaken enkel- en/of dubbelstrengs breuken van DNA óf van dwarsverbindingen tussen de twee complementaire DNA-strengen en verstoren daarmee DNA-matrixfuncties, DNA-synthese en -herstel.

Effect

  • remming van de groei van tumoren;
  • regressie van tumoren;
  • immunosuppressie (busulfan, cyclofosfamide, thiotepa, treosulfan).

Typerende bijwerkingen

Relatief frequent:

  • beenmergtoxiciteit: anemie, leukopenie, trombocytopenie. (Acute) beenmergdepressie;
  • maag-darmstoornissen: misselijkheid, braken, diarree. Anorexie;
  • mucositis;
  • neurotoxiciteit: angst, depressie, slapeloosheid, verwardheid, hallucinaties, psychose, hoofdpijn, duizeligheid, perifere neuropathie, polyneuropathie, gegeneraliseerde insulten;
  • cardiovasculaire toxiciteit: hypo- of hypertensie, tachy- of bradycardie, aritmie, angina pectoris, myocardinfarct, cardiomyopathie (met name: bendamustine, busulfan, cyclofosfamide, ifosfamide, thiotepa);
  • niertoxiciteit (vooral busulfan, ifosfamide, melfalan en thiotepa).

Minder frequent:

  • secundaire maligniteiten zoals acute leukemie en myelodysplastisch syndroom;
  • longtoxiciteit: pulmonale fibrose, interstitiële pneumonitis, veno-occlusieve longziekte (vaker bij bendamustine en thiotepa);
  • toxische effecten op de vruchtbaarheid: ovariële suppressie, amenorroe, azoöspermie.

Meer informatie

Het bijwerkingenprofiel en de frequenties van bijwerkingen verschillen onderling aanzienlijk en worden grotendeels bepaald door het doseerschema. Bij hoge doseringen, zoals bij stamceltransplantatie, komen (bepaalde) bijwerkingen beduidend vaker voor.

Chloormethine wordt als enige middel cutaan toegediend. Het bijwerkingenprofiel verschilt daarom van dat van de systemische middelen en bestaat vooral uit lokale huidreacties.

Beenmerg-, en in mindere mate mucosale toxiciteit zijn dosis-limiterende neveneffecten van de meeste alkylerende middelen. Bij alkylerende middelen die worden toegepast als voorbereiding op een stamceltransplantatie, is een hoge mate van beenmergremming juist het gewenste effect. Daarnaast hebben alle alkylerende middelen toxische negatieve effecten op de voortplantingsorganen, vaak leidend tot blijvende infertiliteit.

Literatuur:

  1. Aronson JK, et al. (eds). Meyler's side effects of drugs. 16th ed. Amsterdam: Elsevier, 2016.
  2. Brunton LL, et al. (eds). Goodman & Gilman’s The pharmacological basis of therapeutics. 12th ed. New York: McGraw-Hill, 2011.

Zie ook

Indicaties