clusterhoofdpijn

Advies

Sumatriptan s.c. en medicinale zuurstof, gasvormig, zijn eerstekeusmiddelen voor de aanvalsbehandeling van clusterhoofdpijn. Verapamil is het middel van eerste keus als profylaxe tijdens de clusterperiode.

Behandelplan

Aanvalsbehandeling

  1. Bespreek niet-medicamenteus beleid

    • Bespreek het vermijden van uitlokkende factoren tijdens clusterperiode, zoals alcoholgebruik, nitraten, lange vliegreizen, verblijf op grote hoogte {1].
  2. Start medicatie

  3. Sumatriptan subcutaan of zuurstof (eerste keus)

    Start met één van de volgende middelen:

    De keuze hangt af van eerder gebleken werkzaamheid en de beschikbaarheid van zuurstof.

    100% zuurstof 7–15 liter via kapje op geleide van effect [1].

    Toelichting

    Zuurstoftherapie heeft iets meer bijwerkingen dan sumatriptan subcutaan [1].

    Orale medicatie is niet zinvol, gezien de tijdsduur die verloopt voordat een effect kan worden verwacht. Subcutaan sumatriptan kan bij 75% van de patiënten binnen vijftien minuten de ernst van de hoofdpijn verminderen, terwijl een derde van de patiënten pijnvrij wordt binnen tien minuten. Het mag echter slechts tweemaal per dag worden gebruikt. Zuurstofinhalatie gedurende vijftien minuten van 100% zuurstof, 7 liter per minuut, via een nauwsluitend gezichtsmasker, vanaf aanvang van een crisis, heeft bij 70% van de patiënten binnen tien minuten eveneens een duidelijk gunstig effect.

  4. sumatriptan nasaal (tweede keus)

    Toelichting

    Sumatriptan-neusspray is minder werkzaam dan sumatriptan-subcutaan en zuurstof [1]. Sumatriptan-neusspray is tweedekeusmiddel, doordat het langer duurt voordat de hoofdpijn vermindert (nl. 30 min) [2].

Mogelijke offlabel-toepassing van subcutaan octreotide als alternatief bij een aanval van clusterhoofdpijn is gebaseerd op 1 studie uit 2004 bij 57 patiënten. Ook bij s.c. octreotide duurt het langer voordat de hoofdpijn vermindert (nl. 30 min) [2].

Onderhoudsbehandeling

  1. Start profylaxe

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

    Let op

    Verapamil is niet geregistreerd voor profylaxe van clusterhoofdpijn, maar wordt offlabel toegepast onder controle van een ECG.

    Staak de behandeling als geleidingsstoornissen optreden.

    Bouw verapamil af als de clusterperiode vermoedelijk een aantal weken voorbij is.

    Toelichting

    Verapamil is als profylaxe als meest werkzame beschouwd; bij ongeveer twee derde van de patiënten reduceert het aantal aanvallen met ten minste de helft.

  2. Overweeg alternatief (tweedelijnszorg)

    Let op

    Bij hoge lichaamstemperatuur en/of zware inspanning kan de lithiumspiegel gevaarlijk stijgen [2].

    Toelichting

    Prednison wordt als werkzaam beschouwd. Het gebruik is meestal beperkt tot de titratiefase van verapamil; als de effectieve dosis van verapamil is bereikt, kan men prednison afbouwen [2].

    Er is consensus dat lithium minder effectief is dan verapamil. Ook heeft lithium meer bijwerkingen [2].

Achtergrond

Definitie

Clusterhoofdpijn (Horton-neuralgie) is een overwegend bij mannen voorkomende ernstige vasculaire, eenzijdige hoofdpijn (bij de oogkas of de slapen), waarbij 15–180 minuten durende hevige pijnaanvallen tot acht keer per dag kunnen optreden in clusters. Bij episodische clusterhoofdpijn kunnen deze clusters weken tot maanden duren en worden ze afgewisseld met episoden waarin de patiënt klachtenvrij is. De episodische vorm komt voor bij 80–85% van deze groep. Er is sprake van chronische clusterhoofdpijn als er gedurende een jaar niet minstens een maand remissie is opgetreden.

Geneesmiddelen

calciumantagonisten, overigeToon kosten

lithiumzoutenToon kosten

triptanenToon kosten

Literatuur

  1. NHG-Standaard Hoofdpijn (derde herziening). Huisarts Wet 2014; 57: 2-20.
  2. Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten (NVvH) Multidisciplinaire richtlijn Chronische aangezichtspijn (pdf 1,2 MB, 2013).
  3. NICE Clinical Guideline: Headaches in over 12s: diagnosis and management, 2015.

Zie ook

Geneesmiddelgroep

Vergelijken

clusterhoofdpijn vergelijken met een andere indicatie.