Geneesmiddelen

Stofnaam

Geneesmiddel

Indicatie

Toediening

capsaïcine

Capsaïcine crème FNA, Qutenza

jeuk, neuropathische pijn

cutaan

chloorhexidine/​lidocaïne

Cathejell, Instillagel

mucosaal

cocaïne

Cocaïne Oogdruppels FNA

oculair

lidocaïne

Lidocaïne Vaselinecrème FNA, Xylocaïne zalf

aambeien, huidinfectie, herpes virus, jeuk

cutaan

lidocaïne

Dentinox suikervrij, Dynexan, Lidocaïne gel FNA, Lidocaïne orale gel FNA, Xylocaïne gel

endotracheopulmonair, gingivaal, orofaryngeaal, oromucosaal, urethraal

lidocaïne

Xylocaine spray

endotracheopulmonair, gingivaal, orofaryngeaal, oromucosaal, vaginaal

lidocaïne

Versatis

neuropathische pijn

transdermaal

lidocaïne

Otalgan

otitis externa, otitis media acuta

auriculair

lidocaïne/​amylmetacresol/​dichloorbenzylalcohol

Trachsil

lidocaïne/​levomenthol

Lidocaïne-levomentholgel FNA

jeuk

cutaan

lidocaïne/​prilocaïne

Emla crème, Emla pleister, Lidocaïne/​prilocaïne crème

cutaan

lidocaïne/​propylparahydroxybenzoaat

Trachitol

oraal

lidocaïne/​tetracaïne

Pliaglis, Rapydan

cutaan

lidocaïne/​zinkoxide

Lidocaïne zinkoxidesmeersel FNA

huidinfectie, herpes virus

cutaan

oxybuprocaïne

Oxybuprocaïne Minims, Oxybuprocaïne Monofree

oculair

pramocaïne/​zinkoxide

Nestosyl

cutaan

tetracaïne

Tetracaïne Minims

oculair

Een volledig overzicht van alle indicaties per geneesmiddel kunt u vinden in de geneesmiddelteksten.

Werking

Werkingsmechanisme

Lokale anesthetica:

  • blokkeren reversibel de natriumkanalen van de zenuwcel door interactie met receptoren aan de binnenkant van de membraan. Hierdoor kan geen depolarisatie van de zenuwcel optreden wat de prikkelgeleiding in perifere zenuwbanen en -vezels tijdelijk verhindert.

Capsaïcine:

  • remt de synthese van substance-P, dat betrokken is bij de overdracht van pijnprikkels vanuit de perifere zenuwen naar het centrale zenuwstelsel. In het begin wordt substance-P vrijgezet uit de zenuwuiteinden. Dit veroorzaakt gedurende de eerste (1 tot 2) weken van de behandeling een warm en branderig gevoel. Bij voortzetting van de therapie treedt depletie op van 'substance P', waardoor het brandende gevoel afneemt en de geleiding van pijnprikkels wordt verhinderd.

Effect

  • het tijdelijk ongevoelig maken voor pijnprikkels (lokale anesthesie) van huid- en slijmvliezen, door tijdelijke onderdrukking van de prikkelgeleiding;
  • in beperkte mate vermindering van jeuk.

Typerende bijwerkingen

  • Zie voor de bijwerkingen van deze middelen de betreffende geneesmiddelteksten.
  • Lokale anesthetica die worden aangebracht op beschadigde huid kunnen snel worden geabsorbeerd, waarna systemische bijwerkingen kunnen optreden.
  • De plaats van toediening, en dan met name de mate van vascularisatie van het behandelde gebied, is van belang voor de absorptiesnelheid. Na toediening op slijmvliezen komen bloedspiegels voor die vergelijkbaar zijn met de spiegels na i.v.-injectie.
  • de belangrijkste systemische bijwerkingen van lokale anesthetica betreffen het centrale zenuwstelsel en het hart- en vaatstelsel. Zie hiervoor ook de groepstekst anesthetica (lokaal, parenteraal)#typerende bijwerkingen.

Literatuur

  1. Aronson JK, et al. (eds). Meyler's side effects of drugs. 16th ed. Amsterdam: Elsevier, 2016.