COPD, aanvalsbehandeling

Advies

Let op: Tekst is in revisie!

Bij een niet-ernstige exacerbatie van COPD wordt bij onvoldoende effect van luchtwegverwijders in maximale dosering, een oraal corticosteroïd (prednisolon) gegeven.

Bij een ernstige exacerbatie van COPD wordt salbutamol en eventueel ipratropium (via dosisaerosol of verneveling) gegeven. Tevens wordt een kuur met een oraal corticosteroïd (prednisolon) gegeven. Bij patiënten met ernstige dyspneu en slikproblemen, kan éénmalig dexamethason i.m. worden toegediend.

Behandelplan

Niet-ernstige exacerbatie

  1. Adviseer maximale dosis luchtwegverwijder

    Ga naar de volgende stap bij onvoldoende effect.

  2. Geef oraal corticosteroïd

    gedurende 5-7 dagen.

    Herevalueer na 2-5 dagen. Indien nodig de kuur verlengen tot max. 14 dagen.

    Let op

    Controleer na het geven van een oraal corticosteroïd éénmalig de bloedglucosespiegel bij diabetici, en patiënten waarbij een potentiele hyperglykemie wordt verwacht.

Ernstige exacerbatie zonder alarmsymptomen

Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose en bewustzijnsdaling; spoedverwijzing is dan noodzakelijk.

  1. Start kortwerkende luchtwegverwijder

    Geef eerst:

    Geef bij onvoldoende effect ook:

    Verwijs bij onvoldoende effect binnen een half uur. Zie toelichting voor meer redenen om te verwijzen.

    Ga naar de volgende stap bij verbetering.

    Toelichting

    Verwijs de patiënt ook in geval van:

    • onvoldoende verbetering binnen een half uur;
    • onvoldoende zorgmogelijkheden thuis;
    • ernstige interfererende comorbiditeit;
    • een altijd noodzakelijke ziekenhuisopname bij eerdere exacerbaties.
  2. Geef (bij verbetering) oraal corticosteroïd

    gedurende 5-7 dagen.

    Herevalueer de volgende dag. Indien nodig de kuur verlengen tot max. 14 dagen.

    Ga naar de volgende stap als er een indicatie is voor een antibioticum (zie ook toelichting stap 3)

    Let op

    Controleer na het geven van een oraal corticosteroïd éénmalig de bloedglucosespiegel bij diabetici, en patiënten waarbij een potentiele hyperglykemie wordt verwacht.

    Toelichting

    Controleer de oorzaak van de exacerbatie, onderzoek de longen en stel eventueel het beleid bij.

  3. Geef antibioticum

    gedurende 7-10 dagen.

    Toelichting

    Criteria om indicatie voor antibioticum te bepalen:

    • FEV1 < 30%: antibioticum (zonder CRP-bepaling) geïndiceerd.
    • FEV1 30-50%: antibioticum (zonder CRP-bepaling) geïndiceerd bij klinische infectieverschijnselen.
    • FEV1 ≥ 50%: antibioticum geïndiceerd bij klinische infectieverschijnselen én onvoldoende verbetering na 2-4 dagen.

    Bij twijfel CRP bepalen:

    • CRP < 20: geen antibioticum geïndiceerd.
    • CRP 20–100: antibioticum geïndiceerd afhankelijk van klinisch beeld.
    • CRP ≥ 100: antibioticum geïndiceerd.

Ernstige exacerbatie met één of meer alarmsymptomen

Alarmsymptomen zijn: uitputting, cyanose en bewustzijnsdaling.

  1. Verwijs met spoed

    Geef alvast:

    • Zuurstof 10–15 L/min (streef naar een saturatie van 90–92%).
    • Verneveling salbutamol (indien niet beschikbaar: via dosisaerosol met voorzetkamer).
    • Verneveling ipratropium (indien niet beschikbaar: via dosisaerosol met voorzetkamer).

    Overweeg alvast te geven:

    • prednisolon éénmalig 30 mg oraal (voorkeur)
    • dexamethason éénmalig 8 mg i.m. (bij ernstige dyspneu en slikproblemen)

    Let op

    Sommige COPD-patiënten neigen tot hypercapnie. Bij deze categorie patiënten moet worden gewaakt voor hypercapnische coma bij grote hoeveelheden zuurstof. Vermijd in dit geval de bovengenoemde grote hoeveelheden zuurstof en accepteer een lagere saturatie.

Achtergrond

Uitgangspunten

De behandeling van een exacerbatie van COPD wordt bepaald door de ernst van het actuele klinische beeld en het effect van eerdere behandeling van exacerbaties. Bij frequente exacerbaties (ten minste twee kuren met prednisolon of één antibioticum per jaar) én zeer adequate coping kan de patiënt in principe zelf starten met medicatie bij een verergering van de symptomen. De huisarts schat de mogelijkheden hiervoor in, aan de hand van de ziektelast en de mate van mantelzorg en zelfmanagement.

Om een acute exacerbatie te couperen bij patiënten die verwezen moeten worden, kan éénmalig 30 mg prednisolon oraal of, bij patiënten met ernstige dyspneu en slikproblemen, dexamethason 8 mg i.m. worden toegediend. Indien geen verwijzing nodig is, kan tot maximaal 14 dagen een kuur met een oraal corticosteroïd voorgeschreven worden. Indien nodig kan een antibioticum worden toegevoegd.

Geneesmiddelen

bèta2-sympathicomimetica Toon kosten

corticosteroïden, systemisch Toon kosten

parasympathicolytica, inhalatie Toon kosten

Literatuur

  1. NHG-Standaard COPD. Derde herziening. Huisarts Wet 2015; 58: 198-211. De nieuwste richtlijn is nog niet verwerkt.

Vergelijken

Zie ook

Geneesmiddelgroep