doxycycline

Samenstelling

Doxy Disp (als monohydraat) Pharmachemie bv

Toedieningsvorm
Tablet, dispergeerbaar
Sterkte
100 mg

Doxycycline (als hyclaat) Diverse fabrikanten

Toedieningsvorm
Tablet
Sterkte
100 mg

Doxycycline (als monohydraat) Diverse fabrikanten

Toedieningsvorm
Tablet, dispergeerbaar
Sterkte
100 mg

Efracea (als monohydraat) Galderma Benelux bv

Toedieningsvorm
Capsule met gereguleerde afgifte
Sterkte
40 mg

Bevat per capsule: 30 mg doxycycline in 'immediate release beads', en 10 mg in 'delayed release beads'.

Vibramycin (als hyclaat) Pfizer bv

Toedieningsvorm
Injectievloeistof 'SF'
Sterkte
20 mg/ml
Verpakkingsvorm
ampul 5 ml

Bevat tevens: polyvinylpyrrolidon.

Uitleg symbolen

XGVS Dit geneesmiddel is niet opgenomen in het geneesmiddelen vergoedings systeem (GVS).
OTC 'Over the counter', dit geneesmiddel is een zelfzorgmiddel.
Bijlage 2 Aan de vergoeding van dit geneesmiddel zijn bepaalde voorwaarden verbonden, die zijn vermeld op bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering.
Aanvullende monitoring Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Extra aandacht wordt gevraagd voor onverwachte bijwerkingen. Meldt u dit via het meldformulier van het Lareb.

doxycycline vergelijken met een ander geneesmiddel.

Advies

In het algemeen: Bij de behandeling van algemene infecties gaat bij de tetracyclinen de voorkeur uit naar doxycycline en minocycline op grond van bijwerkingen, interacties en farmacokinetische parameters.

Een acute rinosinusitis geneest vrijwel altijd vanzelf. Pijnstillers (paracetamol), stomen en de nasale toediening van een zoutoplossing of een decongestivum kunnen verlichting geven van de klachten. Antibiotica zijn doorgaans niet nodig. Geef antibiotica bij vermoeden van een bacteriële ontsteking en ernstig ziek zijn en overweeg antibiotica bij een verminderde weerstand en bij koorts die langer dan vijf dagen aanhoudt of opnieuw optreedt. Amoxicilline is eerste keus, doxycycline komt in aanmerking indien er sprake is van een penicilline-allergie; in geval van zwangerschap óf bij kinderen < 8 jaar is het alternatief echter cotrimoxazol.

Bij acute faryngotonsillitis is bestrijding van de pijn met paracetamol, eerste keus. Antibiotica zijn zelden geïndiceerd. Bij ernstige faryngotonsillitis, bij immuundeficiëntie of op advies van de GGD kan gekozen worden voor een smalspectrum penicilline zoals feneticilline of fenoxymethylpenicilline. Bij een penicilline-overgevoeligheid is azitromycine gedurende drie dagen eerste keus. Bij een peritonsillair infiltraat of bij onvoldoende effect van een behandeling met smalspectrum penicillinen wordt gekozen voor amoxicilline/clavulaanzuur. Doxycycline is minder effectief tegen Streptococcus pneumoniae, Groep A-streptokokkeninfecties (GAS) en anaeroben dan amoxicilline/clavulaanzuur. Daarom heeft amoxicilline/clavulaanzuur de voorkeur bij onvoldoende effect van smalspectrum penicillinen.

Bij een bacteriële community-acquired pneumonie (CAP) is behandeling met antibiotica altijd aangewezen. De verwekker van een pneumonie is bepalend voor de keuze van het antibioticum, maar bij een onbekende verwekker is de ernst van de pneumonie bepalend voor de initiële keuze van het antibioticum. Bij behandeling van een milde pneumonie (C(U)RB-65 score: 0–1, PSI-klasse: I–II) heeft orale toediening van amoxicilline de voorkeur. Als er bij volwassenen echter een vermoeden is dat Legionella de verwekker is, is oraal doxycycline één van de middelen van voorkeur (echter 3e keus); wanneer men denkt aan Coxiella burneti (Q-koorts) als verwekker is het de eerste keus. Doxycycline is ook eerste keus bij een overgevoeligheid of contra-indicatie voor amoxicilline (bij volwassenen en kinderen > 10 jaar). Bij een matig-ernstige pneumonie (CURB-65 score: 2, PSI-klasse: III–IV) is intraveneuze toediening van benzylpenicilline of amoxicilline aangewezen; vanwege toegenomen resistentie van de pneumokok tegen doxycycline en macroliden worden deze in dit geval afgeraden. Bij een ernstige pneumonie (CURB-65 score: > 2, PSI-klasse: V) die op een normale afdeling wordt behandeld is monotherapie met een i.v. cefalosporine (cefotaxim, ceftriaxon of cefuroxim) aangewezen. Bij een ernstige pneumonie (CURB-65 score: > 2, PSI-klasse: V) die op een intensivecare-afdeling wordt behandeld is monotherapie met i.v. moxifloxacine dan wel i.v. combinatietherapie van antibiotica aangewezen (ciprofloxacine met ofwel cefotaxim of ceftriaxon of cefuroxim). Bij deze mate van ernst is er bij de empirische behandeling geen rol meer voor doxycycline. Bij een nosocomiale pneumonie wordt de keuze voor een specifiek antibioticum bepaald door de lokale situatie met betrekking tot de aard en de resistentie van de ziekenhuisflora.

Otitis media acuta, urineweginfecties: Doxycycline komt pas voor behandeling van een urineweginfectie of otitis media acuta in aanmerking op basis van onderzoek naar de aard en de gevoeligheid van de verwekker; dit onderzoek is noodzakelijk bij onvoldoende effect van de middelen die geadviseerd worden voor de initiële empirische behandeling ervan (zie hiervoor de links in deze alinea).

De behandeling van acne vulgaris wordt bepaald door de ernst van de acne en de eerder toegepaste (zelf)behandeling. Behandel milde acne in eerste instantie met benzoylperoxide 5% of een lokaal retinoïde; combineer dit bij onvoldoende effect met een lokaal antibioticum. Start direct met een lokaal antibioticum in combinatie met benzoylperoxide 5% of een lokaal retinoïde bij matig-ernstige acne. Vervang bij onvoldoende effect het lokaal antibioticum door een oraal antibioticum. Start direct met een oraal antibioticum in combinatie met benzoylperoxide 5% of een lokaal retinoïde bij ernstige acne. Bij onvoldoende effect van een oraal antibioticum kan bij (matig-)ernstige acne als laatste alternatief isotretinoïne worden voorgeschreven, waarbij de lokale therapie vervalt. Combineer lokale en orale antibiotica altijd met benzoylperoxide of een lokaal retinoïde; de combinatie werkt sneller en is effectiever en voorkomt of reduceert hiermee bacteriële resistentie. Van de orale antibiotica heeft doxycycline 100 mg de voorkeur boven tetracycline in verband met de eenmaaldaagse toediening en gebruik tijdens de maaltijd.

Bacteriële huidinfecties: Probeer met hygiënische maatregelen uitbreiding van bacteriële huidinfecties of besmetting van anderen tegen te gaan. Behandel oppervlakkige bacteriële huidinfecties met een lokaal antimicrobieel middel. Bij impetigo en impetiginisatie heeft lokaal fusidinezuur de voorkeur. Bij diepe huidinfecties zijn meestal orale antibiotica geïndiceerd of is operatief ingrijpen noodzakelijk. Bij orale antimicrobiële behandeling heeft een smalspectrum-penicilline de voorkeur. Macroliden zijn een alternatief wanneer bijvoorbeeld penicillinen niet worden verdragen. Bij bijtwonden heeft een breedspectrum-penicilline de voorkeur.

Na een tekenbeet kan worden afgewacht óf preventief worden behandeld met een eenmalige dosering doxycycline of azitromycine. Erythema migrans behandelen met doxycycline. Amoxicilline of azitromycine zijn een alternatief indien doxycycline gecontra-indiceerd is.

Bij het bestrijden van malaria staat voorkómen van muggenbeten voorop, in gebieden met een lage transmissie van malaria is dit de enige te nemen maatregel. Bij reizen gedurende > 7 dagen naar gebieden met een middelmatige transmissie wordt aanbevolen een noodbehandeling mee te nemen; kies uit artemether/lumefantrine of atovaquon/proguanil. Bij reizen naar gebieden met een hoge transmissie wordt de keuze van de profylactische behandeling bepaald door de reisbestemming, karakteristieken van de persoon en de duur van het verblijf. In aanmerking komen atovaquon/proguanil, doxycycline en mefloquine, en bij zwangere en lacterende vrouwen en kinderen < 5 kg eventueel ook proguanil en chloroquine. De GGD's en gespecialiseerde centra beschikken over de meest recente gegevens van resistentie in malariagebieden. De behandeling van malaria wordt bepaald door de ernst van de ziekte en gebeurt in overleg met een gespecialiseerd centrum. Hierbij kán doxycycline, in combinatie met kinine, in aanmerking komen.

Bij de behandeling van papulopustuleuze rosacea komt metronidazolcrème/-gel of azelaïnezuurcrème als eerste in aanmerking. Een alternatief is ivermectinecrème. Indien deze lokale therapie onvoldoende werkzaam is, kan een systemisch antibioticum worden toegevoegd, waarbij de voorkeur uitgaat naar doxycycline 100 mg. Doxycycline heeft de voorkeur boven tetracycline in verband met het gebruikersgemak.

Bij de behandeling van erythemato-teleangiëctatische rosacea kan de vasomotore component worden behandeld met lokale toepassing van brimonidine. De behandeling van permanent uitgezette bloedvaatjes en van phymateuze afwijkingen is niet-medicamenteus.

De medicamenteuze behandeling van soa’s is afhankelijk van het type verwekker en het resistentiepatroon. Maak de keuze voor een middel daarom op geleide van de diagnose. Geef voorlichting over veilig vrijen en partnerwaarschuwing. Eerste keus bij urogenitale en/of cervicale chlamydia-infectie is azitromycine. Tweede keus is doxycycline. Bij rectale infectie is doxycycline eerste keus. Behandel syfilis met benzathinebenzylpenicilline. Bij penicillineallergie bij vroege syfilis is doxycycline een alternatief.

Indicaties

Infecties, veroorzaakt door micro-organismen die gevoelig zijn voor doxycycline:

  • van de luchtwegen met inbegrip van keel-, neus- en oorinfecties, milde buiten het ziekenhuis verkregen pneumonie (CAP) (met inbegrip (of met name) van pneumonieën veroorzaakt door Chlamydia pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae en Chlamydophila psittaci), en acute exacerbaties van chronische bronchitis;
  • van het urogenitale stelsel:
    • non-gonokokkenurethritis (bv. veroorzaakt door Ureaplasma urealyticum, Mycoplasma genitalium);
    • syfilis (veroorzaakt door T. pallidum);
    • en vnl. door Chlamydia trachomatis veroorzaakte:
      • ongecompliceerde urethritis;
      • lymphogranuloma venereum (incl. proctocolitis);
      • ongecompliceerde endocervicale infecties.
  • van het maag-darmkanaal (veroorzaakt door Vibrio cholerae; cholera);
  • van huid en weke delen (zoals acne vulgaris, erythema migrans, of bij een dierenbeet);
  • de ziekte van Lyme;
  • leptospirose;
  • Q-koorts (veroorzaakt door Coxiella burneti);
  • rickettsiose;
  • pasteurellose;
  • anthrax;
  • brucellose (veroorzaakt door Brucella spp.);
  • ooginfecties veroorzaakt door C. trachomatis (trachoom);
  • malaria veroorzaakt door chloroquine-resistente P. falciparum.

en daarnaast:

  • profylaxe van de ziekte van Lyme na een tekenbeet;
  • profylaxe van malaria;
  • vermindering van papulopustuleuze laesies bij volwassen patiënten met faciale rosacea.

Gerelateerde informatie

Dosering

Sommige fabrikaten orodispergeerbare tabletten hebben een breukgleuf, waarbij gedoseerd kan worden per 50 mg. Desondanks kunnen sommige kinderen ≥ 8 jaar met een lichaamsgewicht < 45 kg niet altijd worden behandeld met de beschikbare orale toedieningsvormen.

De doseringen voor parenterale en orale toedieningsvormen zijn gelijk. Volgens het Kinderformularium van het NKFK kan de injectievloeistof gebruikt worden voor orale toediening.

Klap alles open Klap alles dicht

Algemene richtlijn:

Volwassenen, en kinderen > 8 jaar met een lichaamsgewicht > 45 kg:

De eerste dag 200 mg (in 1 of meer giften); daarna 100 mg/dag. Bij intracellulaire en ernstige infecties kan 200 mg/dag gebruikt worden. Behandelen tot ten minste 24–48 uur na het verdwijnen van symptomen en koorts (meestal 5–10 dagen). Bij infecties door β-hemolytische streptokokken van groep A (GAS) ten minste 10 dagen behandelen, om het ontstaan van acuut reuma of glomerulonefritis te voorkomen.

Kinderen > 8 jaar en lichaamsgewicht < 45 kg:

De eerste dag 4,4 mg/kg lichaamsgewicht in 1–2 gift(en), gevolgd door 2,2 mg/kg in 1–2 gift(en)/dag. Bij ernstige infecties alle dagen tot maximaal 4,4 mg/kg/dag. Behandelen tot ten minste 24–48 uur na het verdwijnen van symptomen en koorts (meestal 5–10 dagen); bij infecties door streptokokken ten minste 10 dagen behandelen, om het ontstaan van acuut reuma of glomerulonefritis te voorkomen.

Community-acquired pneumonie (CAP):

Volwassenen:

Volgens SWAB-advies CAP (mild), onbekende verwekker: Oraal: de eerste dag 200 mg in 1 gift; daarna 100 mg 1×/dag. Behandelduur: 7 dagen.

Gonorroe:

Mannen: 200 mg/dag gedurende 2–4 dagen óf 300 mg gevolgd door nog eens 300 mg na 1 uur.

Vrouwen: 200 mg/dag, tot de infectie is genezen (meestal 5 dagen).

Ongecompliceerde urethritis, endocervicale of rectale infecties veroorzaakt door Chlamydia trachomatis; non-gonokokkenurethritis veroorzaakt door Ureaplasma urealyticum:

Volwassenen:

Volgens de fabrikant: 200 mg/dag gedurende 7 dagen. Lymphogranuloma venereum behandelen gedurende 21 dagen. Volgens de multidisciplinaire richtlijn op NHG.nl Seksueel Overdraagbare aandoeningen (2018, pdf 2,3 MB p. 74 en 75): bij de infecties veroorzaakt door Chlamydia trachomatis de dosis verdelen over 2 giften per dag.

Primaire en secundaire syfilis:

Volwassenen:

Volgens de fabrikant: 200 mg/dag gedurende ten minste 14 dagen. Volgens de multidisciplinaire richtlijn op NHG.nl Seksueel Overdraagbare aandoeningen (2018, pdf 2,3 MB p. 114): bij vroege syfilis (< 1 jaar), 100 mg 2×/dag gedurende 14 dagen.

Profylaxe ziekte van Lyme na een tekenbeet:

Niet zwangere personen van 8 jaar en ouder:

Volgens de NHG-behandelrichtlijn Tekenbeet en erythema migrans (2017, pdf 0,5 MB p. 5): Indien een teek langer dan 24 uur op de huid heeft gezeten én deze korter dan 72 uur geleden verwijderd is, kan worden gekozen voor een eenmalige dosis antibiotica, of voor 'watchful waiting'. In het algemeen is de kans op ziekte na een tekenbeet 2–3% en als ziekte optreedt, betreft het meestal een erythema migrans. De overdracht van Borrelia burgdorferi op de mens kán snel verlopen, maar de kans neemt toe als de teek langer dan 36–48 uur aangehecht is geweest. Als een teek korter dan 24 uur aangehecht heeft gezeten, wordt antibioticumprofylaxe niet geadviseerd. Dosering doxycycline, oraal: eenmalig 200 mg (gewicht < 50 kg: 4 mg/kg) binnen 72 uur na het verwijderen van de teek.

Ziekte van Lyme:

Volwassenen en kinderen ≥ 8 jaar:

Volgens de fabrikant: 200 mg/dag gedurende 10–21 dagen (vroege fase van de ziekte); in geval van latere manifestaties gedurende 1 maand behandelen. Een erythema migrans wordt gedurende 10 dagen behandeld; in klinisch onderzoek werd 100 mg 2×/dag gegeven (na een oplaaddosis van 200 mg). Zie voor meer details de CBO-richtlijn Lyme-ziekte (pdf 1,6 MB, 2013).

Volgens het Kinderformularium van het NKFK bij kinderen van 8–18 jaar: 4,4 mg/kg lichaamsgewicht/dag in 2 doses, max. 200 mg/dag. Behandelduur: vroege gelokaliseerde Lyme-ziekte: 10 dagen; Lyme-meningitis, facialisparese (aangezichtsverlamming) zonder celreactie in de liquor: 14 dagen; vroege gedissemineerde Lyme-ziekte (m.u.v. meningitis en Lyme-artritis): 21 dagen; late Lyme-ziekte en Lyme-artritis: 30 dagen.

Acute Q-koorts:

Volwassenen:

Volgens LCI-richtlijn Q-koorts (2018) en volgens SWAB-advies comm acq pneumonie - Q-koorts (2017): 200 mg/dag gedurende 14 dagen. Immuungecompromitteerden: 21 dagen behandelen. Voor de behandeling van zwangeren, patiënten met endovasculair prothesemateriaal in situ en bij chronische infecties (incl. Q-koorts endocarditis), een gespecialiseerde arts raadplegen.

Rickettsiose (typhus exanthematicus):

Volwassenen:

100–200 mg eenmalig.

Anthrax:

Volwassenen:

Post expositie profylaxe, cutane anthrax en pulmonale/gastro-intestinale anthrax: 100 mg 2×/dag gedurende 60 dagen. Bij pulmonale/gastro-intestinale anthrax als onderdeel van een combinatietherapie.

Behandeling van malaria:

Volwassenen:

Volgens de fabrikant: 200 mg/dag gedurende ten minste 7 dagen, altijd in combinatie met een schizonticide (bv. kinine, chloroquine, mefloquine, artemether/lumefantrine). Volgens SWAB-advies malaria tropica (P. falciparum) is er sprake van een niet-ernstige malaria tropica bij aseksuele P. falciparum parasieten in het bloed met parasitemie-index (aantal geïnfecteerde rode cellen) < 2% én zonder delingsvormen in het bloed. Daarnaast zijn er geen complicaties en is er sprake van een niet-brakende patiënt. De eerste dag doxycycline 200 mg in 1 gift, daarna 100 mg 1×/dag gedurende 6 dagen (totale behandelduur 7 dagen) óf 4 mg/kg lichaamsgewicht 1×/dag gedurende 7 dagen, in combinatie met kinine (10 mg/kg lichaamsgewicht 3×/dag; max. 3×/dag 600 mg kinine) gedurende eveneens 7 dagen.

Kinderen > 8 jaar:

2,2 mg/kg 2×/dag gedurende ten minste 7 dagen (max. 200 mg/dag), altijd in combinatie met een schizonticide (bv. kinine, chloroquine, mefloquine, artemether/lumefantrine).

Malariaprofylaxe:

Volwassenen:

Volgens de fabrikant: 100 mg/dag. Starten 1–2 dagen voor vertrek naar malaria-endemisch gebied; tijdens verblijf innemen én tot 4 weken na vertrek uit endemisch gebied continueren.

Kinderen:

Volgens de fabrikant bij kinderen vanaf 12 jaar: 100 mg/dag. Starten 1–2 dagen voor vertrek naar malaria-endemisch gebied; tijdens verblijf innemen én tot 4 weken na vertrek uit endemisch gebied continueren.

Volgens het Kinderformularium van het NKFK zijn de doseergegevens bij kinderen vanaf 8 jaar: 2,2 mg/kg lichaamsgewicht/dag in 1 dosis (max. 100 mg/dag). Starten op dag van aankomst in malaria-endemisch gebied; tijdens verblijf innemen én tot 4 weken na vertrek uit endemisch gebied continueren.

Faciale rosacea:

Volwassenen:

's Ochtends 1× 100 mg of 1 capsule mga à 40 mg. Na 6 weken evalueren en de behandeling staken indien geen effect wordt gezien. Er zijn onderzoeksgegevens beschikbaar van gebruik gedurende 16 weken. Innemen op een lege maag, d.w.z. minstens 1 uur voor, of 2 uur na het ontbijt.

Verminderde nierfunctie: geen dosisaanpassing noodzakelijk.

Verminderde leverfunctie: voorzichtig toepassen, zie rubriek Waarschuwingen en voorzorgen, paragraaf 'hepatotoxisch'.

Toedieningsinformatie:

Bij het vergeten van een dosis deze alsnog innemen, tenzij het tijd is voor de volgende inname.

De oraal toe te dienen preparaten in zittende of staande houding innemen én niet voor het slapengaan. De gewone tablet heel innemen met een ruime hoeveelheid water, melk of voedsel. Van de dispergeerbare tablet (die doxycyclinemonohydraat bevat) kan een suspensie worden gemaakt door deze onder goed roeren uiteen te laten vallen in een glas water; in één keer opdrinken en daarna het restant van de suspensie in het glas nogmaals suspenderen in eenzelfde hoeveelheid water en opdrinken.

Intraveneus toedienen als injectie of als infusie. Injectie: toedienen gedurende ten minste 2 minuten per 100 mg. Infusie: een concentratie van 0,1–1 mg/ml gedurende ten minste 1 uur per 100 mg doxycycline.

Bijwerkingen

Vaak (1-10%): hypertensie. Candidiase, vaginitis. Sinusitis, nasofaryngitis. Stomatitis, droge mond, (irreversibele) tandverkleuring bij kinderen, tandontwikkelingsstoornis, dysfagie, misselijkheid, enterocolitis (incl. stafylokokken-enteritis), inflammatoire laesies in anogenitale streek (Candida), pruritus ani. Huidirritatie. Brozer groeiend botweefsel.

Soms (0,1-1%): hoofdpijn. Glossitis, braken, diarree. Maculopapuleuze en erythemateuze huiduitslag, fotosensibilisatie.

Zelden (0,01-0,1%): angio-oedeem. Pericarditis. Voorbijgaande roodheid van het gezicht en de hals. Anorexie, dysfagie, dyspepsie, buikpijn, enterocolitis (incl. stafylokokken-enteritis). Oorsuizen. Artralgie, myalgie. Erythema multiforme, Stevens-Johnsonsyndroom, toxische epidermale necrolyse, exfoliatieve dermatitis, geneesmiddelexantheem met eosinofilie, 'fixed drug eruption' en systemische symptomen (DRESS-syndroom), urticaria, foto-onycholyse, hyperpigmentatie van de huid. Porfyrie. Exacerbatie van gedissemineerde lupus erythematodes. Hepatitis, geelzucht en leverfalen, leverfunctiestoornissen, hepatotoxiciteit met voorbijgaande stijging van leverenzymwaarden. Pancreatitis. Stoornissen in de tandontwikkeling. Hemolytische anemie, trombocytopenie, neutropenie, eosinofilie. Verhoogd ureumgehalte in bloed. Bij langdurig gebruik bruin-zwarte verkleuring van het schildklierweefsel bij microscopische preparaten (schildklierfunctie is normaal).

Zeer zelden (< 0,01%): overgevoeligheidsreactie (incl. hypotensie, tachycardie, anafylactoïde en anafylactische reacties, shock, dyspneu, angio-oedeem, urticaria), serumziekte, Henoch-Schönlein purpura. Verslechtering nierfunctie. Pseudomembraneuze colitis, Clostridium difficile colitis. Meningeale prikkeling met papiloedeem.

Verder zijn gemeld: vestibulaire stoornissen, visusstoornissen (waaronder scotoma en dubbelzien). Tachycardie, benigne intracraniële hypertensie (bij volwassenen; en is reversibel). Overmatig blozen. (Zwarte) verkleuring van de tong. Hypoplasie van het tandglazuur, reversibele tandverkleuring bij volwassenen. 'Fixed drug eruption'. Verlenging van protrombinetijd. Vitamine B-deficiëntie (door uitschakeling van vitamine B-producerende bacteriën in de darm). Jarisch-Herxheimer-reactie. Bij de i.v.-toediening: tromboflebitis.

Doxycyclinehyclaat (gewone tablet) in oplossing reageert aanmerkelijk zuurder dan doxycyclinemonohydraat. In hoge concentraties kan doxycyclinehyclaat agressief inwerken op het oesofagusslijmvlies; melding is gemaakt van oesofagitis en oesofagusulcera. In dierexperimenteel onderzoek bleek bij het fixeren in de slokdarm van orale preparaten die doxycyclinemonohydraat bevatten, geen ulcera te ontstaan.

Bij gebruik van Efracea of de injectievloeistof komen sommige bijwerkingen in een andere frequentie voor.

Interacties

Toediening vlak voor, tijdens of na een kuur met (orale) retinoïden (bv. acitretine, isotretinoïne) is gecontra-indiceerd in verband met de toename van de kans op verhoogde intracraniële druk.

Tetracyclinen antagoneren in vitro de werking van bactericide β-lactamantibiotica; dit is klinisch alleen van belang bij levensbedreigende infecties zoals meningitis, endocarditis, sepsis en daarnaast bij ernstige neutropenie; in deze gevallen de combinatie vermijden.

Orale magnesium-, bismut-, aluminium-, calcium-, zinkbevattende preparaten en ionenwisselaars verminderen door vorming van onoplosbare complexen de resorptie van oraal toegediend doxycycline; de combinatie vermijden of anders doxycycline ten minste 2 uur vóór deze preparaten innemen. Doxycycline kan wel gelijktijdig met melk worden ingenomen. Bij combinatie met ijzer-ionen wordt met het aanhouden van dit interval niet volstaan; stop inname van de ijzerverbinding tijdelijk of vervang één van beide middelen voor een alternatief. Ook met het aanhouden van een interval van 12 uur wordt namelijk niet volstaan, in geval van combinatie met ijzer-ionen.

Geneesmiddelen die de pH van de maag verhogen (o.a. antacida), kunnen de absorptie van doxycycline verminderen; dergelijke middelen ten minste 2 uur ná doxycycline innemen óf 4 uur ervoor.

De werking van vitamine K-antagonisten kan worden versterkt; controleer de INR bij gelijktijdig gebruik van deze middelen.

Barbituraten, carbamazepine, fenytoïne, primidon, rifampicine, rifabutine en chronisch alcoholmisbruik verkorten aanzienlijk de halfwaardetijd van doxycycline; de combinatie vermijden.

Voorzichtig bij de combinatie met potentieel hepatotoxische geneesmiddelen, zie ook de rubriek Waarschuwingen en voorzorgen.

Tetracyclinen versterken de werking van sulfonylureumderivaten; bloedglucosespiegel nauwlettend volgen.

Combinatie met methoxyfluraan kan leiden tot (fatale) niertoxiciteit.

Zwangerschap

Doxycycline passeert de placenta (de concentratie in foetaal bloed is ca. 0,3× de concentratie in maternaal bloed).
Teratogenese: Redelijke ervaring met het gebruik tijdens het 1e trimester wijst volgens Lareb niet op meer kans op aangeboren afwijkingen. Bij gebruik tijdens het 2e en 3e trimester is er een nadelig effect op de tandontwikkeling (irreversibele tandverkleuring, emailhypoplasie) en verder een (reversibele) vertraging van de osteogenese, waardoor beenderen brozer worden.
Overige: Er is meer kans op hepatotoxische werking bij de moeder, met name in de tweede helft van de zwangerschap.
Advies: Gebruik tijdens 2e en 3e trimester (volgens Lareb vanaf 16 weken) is gecontra-indiceerd. Kan waarschijnlijk veilig gebruikt worden tot week 16.

Lactatie

Overgang in de moedermelk: Ja, de concentratie in de melk is 30–40% van de serumconcentratie. Wordt voor een deel geïnactiveerd door het in de moedermelk aanwezige calcium.
Farmacologisch effect: Theoretisch zijn ongunstige beïnvloeding van bot- en tandontwikkeling van het kind mogelijk; bij korte kuren doxycycline is dit echter onwaarschijnlijk. Bij het gebruik tijdens lactatie gedurende maximaal drie weken, zijn geen nadelige effecten van tetracyclinen op de zuigeling bekend.
Advies: Kan kortdurend (< 3 weken) worden gebruikt. Langdurig gebruik (zoals bij de indicatie acne) vermijden.

Contra-indicaties

  • Ernstige leverfunctiestoornissen. Gecombineerde ernstige nier- én (enige mate van) leverinsufficiëntie;
  • De injectie die polyvidon bevat bij verminderde nierfunctie, tenzij de aandoening zeer ernstig is en geen andere behandelmogelijkheid bestaat;
  • Overgevoeligheid voor tetracyclinen;
  • Kinderen jonger dan 8 jaar vanwege het risico van beschadiging van groeiend bot en tandweefsel en irreversibele verkleuring (geel/grijs/bruin) van de tanden, tenzij de aandoening zeer ernstig is en er geen andere behandelmogelijkheid is; en < 12 jaar (faciale rosacea);
  • Voor de injectievloeistof tevens: myasthenia gravis (vanwege het magnesiumgehalte);
  • Voor Efracea tevens:
    • vanwege de lage sterke van de tablet: toepassing bij infecties;
    • achloorhydrie, bypass of exclusie van het duodenum.

Zie voor meer contra-indicaties de rubrieken Zwangerschap en Interacties.

Waarschuwingen en voorzorgen

Tussen tetracyclinen onderling bestaat kruisovergevoeligheid en kruisresistentie. Resistentie kan zich snel ontwikkelen. Houd rekening met superinfecties door resistente micro-organismen (o.a. Candida, stafylokokken). Bij superinfectie de toediening staken, evenals bij optreden van ernstige diarree. Bij optreden van ernstige diarree met koorts de diagnose pseudomembraneuze colitis of stafylokokken-enteritis overwegen.

Bij gebruik van tetracyclinen tijdens de tweede helft van de zwangerschap of bij kinderen t/m 8 jaar is hypoplasie van het tandglazuur en permanente verkleuring van de gebitselementen gemeld. Toepassing van doxycycline bij kinderen < 8 jaar is gecontra-indiceerd, behalve bij ernstige of levensbedreigende aandoeningen, met name als er geen andere behandelmogelijkheid is. Toepassing bij kinderen 8–12 jaar alleen overwegen als alle andere opties niet effectief of gecontra-indiceerd zijn.

Fotosensibilisatie: Adviseer de patiënt om direct zonlicht of kunstmatige UV-stralen te vermijden in verband met kans op fotosensibilisatie (manifesteert zich als een overdreven zonnebrandreactie); bij eerste tekenen van erytheem de behandeling staken.

Symptomen van benigne intracraniële hypertensie kunnen zijn: hoofdpijn, wazig zien, dubbel zien, verlies van gezichtsvermogen, fotopsie, retrobulbaire pijn, tinnitus, misselijkheid, braken. Bij fundoscopie kan papiloedeem worden waargenomen. Doorgaans is dit van voorbijgaande aard, maar permanent verlies van gezichtsvermogen is gemeld. Bij visuele stoornissen oogonderzoek (laten) uitvoeren. De intracraniële druk kan nog weken na het staken van de behandeling verhoogd zijn.

Tetracyclinen kunnen hepatotoxisch zijn, vooral bij hoge doseringen, bij een gestoorde lever- en/of nierfunctie en bij combinatie met hepatotoxische geneesmiddelen. Controleer bij een lichte tot matige leverfunctiestoornis regelmatig de leverfunctie en pas zonodig de dosering aan. Er zijn geen (farmacokinetische) gegevens beschikbaar bij een verminderde leverfunctie.

Controleer bij een nierfunctiestoornis de patiënt regelmatig, omdat verergering hiervan kan optreden.

Controleer bij langdurige behandeling periodiek de leverfunctie, nierfunctie én hematologische parameters en staak de behandeling indien deze afwijkend zijn. De injectievloeistof bevat polyvinylpyrrolidon; wees daarom voorzichtig bij toediening aan patiënten met een gestoorde nierfunctie.

Bij myasthenia gravis tetracyclinen voorzichtig toepassen vanwege het vermogen tot zwakke neuromusculaire blokkade.

In verband met mogelijke irritatie van het slijmvlies in de slokdarm de gewone tablet (als hyclaat-zout) onder voorzorgen innemen; bedlegerige patiënten en patiënten met slikproblemen verdienen daarbij extra aandacht.

Bij langdurige therapie kan door vernietiging van vitamine B-producerende bacteriën een vitamine B-deficiëntie ontstaan.

Indien zich bij faciale rosacea oculaire manifestaties van rosacea ontwikkelen, de behandeling staken en oogheelkundig onderzoek starten.

Jarisch-Herxheimer-reactie: Bij patiënten met spirocheet-infecties (bv. de ziekte van Lyme door de spirocheet Borrelia burgdorferi) kan kort na de start van de behandeling een, meestal zelflimiterende, Jarisch-Herxheimer-reactie optreden.

Als ernstige huidreacties optreden, de behandeling direct staken.

Tetracyclinen kunnen aspecifieke glucosebepalingen in de urine verstoren. Tevens interfereren ze met de fluorescentiestest voor catecholaminen in de urine (valse verhoging).

Overdosering

Zie voor symptomen en behandeling de monografie doxycycline op vergiftigingen.info (zoek op doxycycline).

Eigenschappen

Bacteriostatisch breedspectrum antibioticum behorend tot de tetracyclinen. Doxycycline bindt aan het 30S- en 50S-gedeelte van de ribosomen in de bacteriële cel waardoor remming optreedt van de ribosomale eiwitsynthese. Het werkingsspectrum bevat een verscheidenheid aan Gram-positieve en Gram-negatieve micro-organismen. Afhankelijk van de bacteriesoort kan het effect ook bactericide zijn.

Gewoonlijk gevoelig zijn: Bacillus spp. incl. Bacillus anthracis en Bacillus cereus, Staphylococcus spp. incl. S. aureus, Brucella spp., Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Vibrio cholerae, Yersinia pestis, Borrelia burgdorferi, Bartonella spp., Burkholderia pseudomallei, Chlamydia trachomatis, Chlamydophila pneumoniae, Chlamydophila psittaci, Coxiella burneti, Francisella tularensis, Leptospira spp., Mycoplasma pneumoniae, Rickettsia spp., Treponema pallidum en Ureaplasma urealyticum.

Een verworven resistentie kan een probleem zijn bij: Enterococcus spp., Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli, Klebsiella spp., Pasteurella multocida, Propionibacterium acnes.

Inherent resistent zijn: Acinetobacter spp., Proteus mirabilis, Proteus vulgaris, Pseudomonas en Serratia spp.

De werking van doxycycline bij faciale rosacea zou mogelijk berusten op remming van de neutrofiele werking en een aantal pro-inflammatoire reacties, waaronder reacties die geassocieerd zijn met fosfolipase A2, endogene stikstofmonoxide en interleukine-6.

Kinetische gegevens

Resorptienagenoeg volledig. Vindt voornamelijk plaats in het proximale gedeelte van de dunne darm, in mindere mate in het distale deel. Geneesmiddelen en aandoeningen die de pH van de maag belangrijk verhogen, beperken de absorptie van doxycycline.
T max2–3 uur.
V d1,58 l/kg.
Overigdoxycycline gaat over in de meeste organen. Penetratie in de liquor: vrij gering; toegenomen bij ontstoken meninges. Cumulatie: in weefselmacrofagensysteem en groeiend bot- en tandweefsel (ook bij een foetus). In de nieren en lever (en gal) kunnen concentraties worden bereikt die belangrijk boven die in het serum liggen. Doxycycline doorloopt een enterohepatische kringloop.
Eiwitbindingca. 90%.
Eliminatievnl. onveranderd, met de urine (ca. 40%, via glomerulaire filtratie) en feces (20–50%; in een inactieve (chelaat)vorm); bij gestoorde nierfunctie meer met de feces. Hemodialyse en peritoneale dialyse hebben geen significante invloed op de serumconcentratie.
T 1/218–22 uur.

Uitleg afkortingen

F biologische beschikbaarheid (fractie van de dosis die in de systemische circulatie verschijnt)
T max tijdsduur tot maximale bloedspiegel na toediening
V d verdelingsvolume (fictief volume waarin een geneesmiddel zich verdeelt over het lichaam)
T 1/2 plasmahalfwaardetijd (tijd die nodig is om een bepaalde plasmaconcentratie te halveren)
T 1/2el plasmahalfwaardetijd in de eliminatiefase, terminale halfwaardetijd

Groepsinformatie

doxycycline hoort bij de groep tetracyclinen.

Kosten

Kosten laden…

Zie ook

Geneesmiddelgroep

Indicaties

Externe links