Geneesmiddelen

Stofnaam

Geneesmiddel

Indicatie

Toediening

brivaracetam

Briviact, Briviact

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal, parenteraal (inj./inf.)

cannabidiol

Epidyolex

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

carbamazepine

Carbamazepine, Tegretol

bipolaire stoornis epilepsie, onderhoudsbehandeling neuropathische pijn stoornissen bij het gebruik van alcohol

oraal

cenobamaat

Ontozry

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

chloralhydraat

Chloralhydraat Drank/​Klysma FNA

slapeloosheid

oraal, rectaal

clonazepam

Clonazepam, Rivotril

(dreigende) status epilepticus epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal, parenteraal (inj./inf.)

ethosuximide

Ethosuximide, Ethymal

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

felbamaat

Taloxa

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

fenfluramine

Fintepla

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

fenobarbital

Fenobarbital drank FNA met acetem, Fenobarbital injectie, Fenobarbital tablet

(dreigende) status epilepticus epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal, parenteraal (inj./inf.)

fenytoïne

Diphantoïne, Diphantoïne Z, Epanutin, Fenytoïne suspensie FNA

(dreigende) status epilepticus epilepsie, onderhoudsbehandeling ritmestoornissen

oraal, parenteraal (inj./inf.)

gabapentine

Gabapentine, Neurontin

epilepsie, onderhoudsbehandeling neuropathische pijn

oraal

lacosamide

Lacosamide infusievloeistof/​stroop/​tablet, Vimpat infusievloeistof/​stroop/​tablet

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal, parenteraal (inj./inf.)

lamotrigine

Lamictal, Lamotrigine

bipolaire stoornis epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

levetiracetam

Keppra (i.v.), Keppra (oraal), Kevesy (i.v.), Levetiracetam (i.v.), Levetiracetam (oraal), Matever (oraal)

(dreigende) status epilepticus (off-label) epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal, parenteraal (inj./inf.)

oxcarbazepine

Oxcarbazepine, Trileptal

epilepsie, onderhoudsbehandeling neuropathische pijn (off-label)

oraal

perampanel

Fycompa

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

pregabaline

Lyrica, Pregabaline

angststoornissen epilepsie, onderhoudsbehandeling neuropathische pijn

oraal

primidon

Mysoline

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

rufinamide

Inovelon

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

stiripentol

Diacomit

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

topiramaat

Topamax, Topiramaat

epilepsie, onderhoudsbehandeling migraine, onderhoudsbehandeling volwassenen

oraal

valproïnezuur

Depakine, Depakine, Natriumvalproaat, Natriumvalproaat, Orfiril, Valproïnezuur Zetpillen FNA

(dreigende) status epilepticus (off-label) bipolaire stoornis epilepsie, onderhoudsbehandeling migraine, onderhoudsbehandeling volwassenen (off-label) migraine, profylaxe bij kinderen

oraal, parenteraal (inj./inf.)

vigabatrine

Sabril

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

zonisamide

Zonegran, Zonisamide

epilepsie, onderhoudsbehandeling

oraal

Een volledig overzicht van alle indicaties per geneesmiddel kunt u vinden in de geneesmiddelteksten.

Werking

Werkingsmechanisme

De anti-epileptica vormen een heterogene groep van geneesmiddelen die de neuronale gevoeligheid verminderen via verschillende aangrijpingspunten.

De anti-epileptica:

  • beïnvloeden direct spanningsafhankelijke kanalen, bijvoorbeeld blokkeren van natriumkanalen en verschillende typen calciumkanalen. Hierdoor neemt de overmatige depolarisatie van neuronen in de cerebrale cortex af;
  • versterken de remmende neurotransmitter gamma-aminoboterzuur (GABA);
  • remmen de exciterende neurotransmitter glutamaat;
  • binden aan het synaptische vesikel-eiwit 2A (SV2A);
  • inhibitie van cellulaire opname van adenosine;
  • agonisme op specifieke serotoninereceptoren in de hersenen;
  • versterken de werking van andere anti-epileptica via farmacokinetische interacties.

De meeste middelen zijn op meerdere aangrijpingspunten werkzaam.

Effect

Bij de effecten hieronder staat tussen haakjes aangegeven welke van de werkingsmechanismen, voor zover bekend, een rol spelen.

Bij epilepsie:

  • onderdrukking van epileptische aanvallen door verhoging van de prikkeldrempel van neuronen van het centraal zenuwstelsel (beïnvloeding van spanningsafhankelijke natrium- en/of calciumkanalen, versterking van remmende neurotransmitter GABA, remming van de exciterende neurotransmitter glutamaat, binding aan SV2A, modulatie van adenosine of serotonine).

Bij neuropathische pijn:

  • vermindering van de pijn (beïnvloeding van spanningsafhankelijke natrium- en calciumkanalen).

Bij gegeneraliseerde-angststoornis:

  • vermindering van angst (versterking van remmende neurotransmitter GABA en beïnvloeding van de spanningsafhankelijke calciumkanalen).

Bij migraineprofylaxe:

  • vermindering van het aantal migraine-aanvallen (mogelijk versterking van de activiteit van GABA).

Bij bipolaire stoornis en manie:

  • vermindering van de manische symptomen.

Voor meer details over de anti-epileptica, zie

Epilepsie.

Typerende bijwerkingen

Relatief frequent

  • vermoeidheid;
  • sedatie;
  • lethargie;
  • ataxie;
  • gastro-intestinale klachten, zoals misselijkheid en braken;
  • nystagmus;
  • milde overgevoeligheidsreacties, zoals huiduitslag en urticaria.

Minder frequent

  • ernstige overgevoeligheidsreacties, zoals Steven-Johnsonsyndroom (SJS), geneesmiddelreactie met eosinofilie en systemische symptomen (DRESS) en toxische epidermale necrolyse (TEN);
  • gedragsveranderingen;
  • stoornissen in de botstofwisseling, leidend tot osteopenie, osteoporose of fracturen.

Meer informatie

Gebruik van anti-epileptica gaat doorgaans gepaard met relatief veel bijwerkingen, die echter meestal mild zijn en vaak dosisafhankelijk. Vrijwel alle epileptica hebben in algemene zin een remmend effect op het centrale zenuwstelsel. De centrale bijwerkingen (zoals sedatie, lethargie, ataxie) en gastro-intestinale klachten treden met name in het begin van de behandeling op en komen frequenter voor bij gelijktijdig gebruik van meerdere anti-epileptica. Een geleidelijke, zorgvuldige dosisverhoging is van groot belang. Dit kan de ernst van de bijwerkingen aanzienlijk verminderen 1 2.

Overgevoeligheidsreacties geven regelmatig aanleiding tot staken van de therapie. Hierbij kunnen verschillende organen betrokken zijn, maar vaak is de huid aangedaan. Meestal is er sprake van milde huidracties, zoals huiduitslag of urticaria. Maar ook ernstige overgevoeligheidsreacties, zoals SJS, DRESS en TEN zijn gemeld. Anti-epileptica met een aromatische ring in de chemische structuur geven het vaakst aanleiding tot deze huidreacties. Dit zijn o.a. lamotrigine, carbamazepine, cenobamaat, oxcarbamazepine, fenobarbital en felbamaat 2.

Gedragsveranderingen (o.a. verhoogde irritatie, agressie, dyskinesie) worden regelmatig gezien, met name bij kinderen en bij patienten met reeds bestaande gedragsproblematiek 2.

Bij langdurig gebruik van, met name de enzyminducerende anti-epileptica, is er meer kans op verminderde minerale botdichtheid leidend tot osteoporose, osteopenie en fracturen. De oorzaak hiervan kan niet vanuit een enkel mechanisme worden verklaard. De enzym-inducerende anti-epileptica zouden door inductie van het CYP-450 enzymsysteem in de lever een versnelde afbraak van vitamine D kunnen bewerkstelligen. Valproïnezuur heeft mogelijk een direct negatief effect op de osteoblasten. Vermoedelijk spelen ook andere mechanismen een rol 3.