urineweginfectie bij kinderen jonger dan 12 jaar

Advies

De farmacotherapie van acute urineweginfectie is gebaseerd op: de ernst van de aandoening (wel of geen weefselinvasie), lokale resistentiepatronen en specifieke patiëntkenmerken (leeftijd, geslacht, risicokenmerken).

Een cystitis bij gezonde niet-zwangere vrouwen gaat mogelijk vanzelf over, voer daarom een afwachtend beleid. Ga echter bij risicogroepen, waaronder kinderen, direct over tot medicamenteuze therapie om complicaties te voorkomen. De belangrijkste middelen zijn: nitrofurantoïne, oraal fosfomycine, trimethoprim en bij zwangeren ook amoxicilline/clavulaanzuur. Gebruik in geval van weefselinvasie antibacteriële middelen met voldoende weefselpenetratie. Start eventueel, in afwachting van een antibiogram, de behandeling met middelen zoals ciprofloxacine, cotrimoxazol of amoxicilline/clavulaanzuur en intramuraal met aminoglycosiden en i.v. cefalosporinen.

Behandelplan

Cystitis bij kinderen jonger dan 12 jaar

  1. Start een antibioticum

  2. Eerste keus

    Toelichting

    Nitrofurantoïne is eerste keus omdat er nog weinig resistentie van E. coli voor nitrofurantoïne is waargenomen [1,3]. E. coli is de belangrijkste verwekker van urineweginfecties.

  3. Tweede keus

Urineweginfectie met weefselinvasie bij kinderen jonger dan 12 jaar

  1. Start een antibioticum

  2. Eerste keus

    Toelichting

    Met amoxicilline/clavulaanzuur kunnen voldoende effectieve weefselspiegels worden bereikt.

  3. Tweede keus

    Toelichting

    Met cotrimoxazol kunnen voldoende effectieve weefselspiegels worden bereikt. Op basis van de resistentiecijfers is het middel tweede keus en bij overgevoeligheid voor penicillinen een goed alternatief.

  4. Pas beleid aan

    Zet op geleide van de uitslag van de kweek en het resistentiepatroon de initiële 'empirische' behandeling voort of pas deze aan, zo mogelijk naar een antibioticum met een smaller werkingsspectrum.

Achtergrond

Definitie

Urineweginfecties bij jonge kinderen kunnen een grotere kans geven op een complicatie of het falen van de behandeling; dit geldt ook voor een cystitis die zich beperkt tot het oppervlak van de blaasmucosa, zonder tekenen van weefselinvasie.

Bij jonge kinderen kan de oorzaak een anatomische afwijking zijn, zoals vesico-ureterale reflux (VUR), verdubbelingsanomalieën van de urinewegen, hydronefrose, mega-ureter, en urethrale obstructies. Ongeveer een derde van de kinderen met een cystitis heeft VUR. Bij de meeste kinderen verdwijnt deze VUR spontaan. VUR blijkt familiair voor te komen [1].

Symptomen

Bij niet-zindelijke kinderen uit een urineweginfectie zich vooral in algemeen ziekzijn, koorts en buikpijn; bij zindelijke kinderen vaker in buikpijn, een pijnlijke of branderige mictie en/of een toegenomen mictiefrequentie. Daarnaast kunnen kinderen met een urineweginfectie last van obstipatie hebben.

Behandeldoel

Doel van de behandeling is het verminderen van de klachten en het voorkomen van recidieven en weefselinvasie of complicaties daarvan.

Uitgangspunten

Bij jonge kinderen is voor de diagnose een positieve kweek vereist. Hiervoor is een niet-gecontamineerd urinemonster nodig. Bij niet-zindelijke kinderen is dit lastig te verkrijgen; de urine wordt bij hen daarom bij voorkeur verzameld door middel van ‘clean catch’, een methode waarbij de middenstroomurine direct wordt opgevangen zonder gebruik te maken van een plaszakje.

Een niet-herkende of niet-behandelde urineweginfectie bij jonge kinderen kan leiden tot een acute klinische verslechtering en op de lange termijn tot hypertensie en nierschade, al is dit risico klein. Belangrijk is om direct met een antibiotische behandeling te beginnen, wanneer een infectie is aangetoond. De meeste kinderen herstellen met de juiste behandeling snel en zonder restverschijnselen.

Stem de keuze van de behandeling af op de verschijnselen, zet bij tekenen van weefselinvasie een andere behandeling in dan bij symptomen die wijzen op een cystitis.

Vaak wordt een cystitis met antibiotica behandeld zonder dat de verwekker en het resistentiepatroon bekend zijn. Voer wel een kweek en resistentiebepaling uit bij een cystitis, als de klachten na een tweede kuur aanhouden. Is sprake van weefselinvasie, neem dan urine en bloed af voor kweek en resistentiebepaling. Start met een antibioticum uit het stappenplan voordat de uitslag hiervan bekend is. De keuze van het antibioticum is vooral gebaseerd op actuele data over resistentieontwikkeling in huisartsenpraktijk en ziekenhuis, zoals vermeld in de jaarlijkse rapportages van RIVM/SWAB in de NethMap [3]. Zet op geleide van de uitslag van de kweek en het resistentiepatroon de initiële 'empirische' behandeling voort of pas deze aan, zo mogelijk naar een antibioticum met een smaller werkingsspectrum.

Geneesmiddelen

aminoglycosiden Toon kosten

antibacteriële middelen, overige Toon kosten

carbapenems Toon kosten

cefalosporinen Toon kosten

fluorochinolonen Toon kosten

penicillinen Toon kosten

sulfonamiden en trimethoprim Toon kosten

Literatuur

  1. NHG-Standaard Urineweginfecties (derde herziening). Huisarts Wet 2013; 56: 270–80. Let op: de meest recente richtlijn is nog niet verwerkt in deze tekst; zie hiervoor de NHG-Standaard Urineweginfecties (2020).
  2. Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde. Richtlijn urineweginfecties bij kinderen. Utrecht, 2010. Let op: de meest recente richtlijn is nog niet verwerkt in deze tekst; zie hiervoor de NVK-richtlijn Urineweginfectie bij kinderen (dec 2019).
  3. RIVM/SWAB. NethMap/Maran 2020. Consumption of antimicrobial agents and antimicrobial resistance among medically important bacteria in the Netherlands. Bilthoven, 2020.

Vergelijken

Zie ook

Geneesmiddelgroep